Mèo mới đón về nên ăn đúng loại thức ăn trại đang cho trong ít nhất ba tới bảy ngày đầu, sau đó mới chuyển dần sang loại mới bằng cách trộn tăng dần tỷ lệ trong khoảng bảy ngày: một phần tư mới, rồi một nửa, rồi ba phần tư, rồi hoàn toàn. Đổi đột ngột cùng lúc với việc chuyển nhà làm hệ tiêu hoá của mèo chịu hai cú sốc một lúc, và tiêu chảy, nôn hay bỏ ăn trong tuần đầu thường bắt nguồn từ đó.
Bài này dành cho người vừa đón một con mèo cảnh từ trại, từ người nuôi khác hay từ nơi cứu hộ. Lịch trộn từng ngày, cách xin hạt của trại, cách xử lý khi mèo không chịu ăn, và những dấu hiệu cho thấy không nên chờ hết bảy ngày mà phải gọi bác sĩ thú y.
Vì sao không nên đổi thức ăn ngay hôm đón mèo
Ruột mèo có một quần thể vi khuẩn quen với loại thức ăn mèo đang ăn hằng ngày. Khi thức ăn đổi đột ngột, thành phần đạm, béo, xơ và tinh bột đổi theo, hệ vi khuẩn chưa kịp thích nghi, phần thức ăn không tiêu hết đi xuống ruột già và kéo nước theo. Kết quả hay gặp là phân lỏng, đầy hơi, có khi nôn. Ở mèo trưởng thành khoẻ mạnh, chuyện này thường tự hết sau vài ngày; ở mèo con mới cai sữa, mất nước vì tiêu chảy có thể diễn ra nhanh hơn nhiều.
Cùng lúc đó, chuyển nhà là một trong những thay đổi gây căng thẳng lớn nhất với mèo. Mùi lạ, tiếng lạ, người lạ, không còn mèo mẹ và anh chị em cùng lứa. Căng thẳng tự nó đã có thể làm mèo ăn ít, đi ngoài lỏng. Nếu thêm thức ăn mới vào đúng lúc này, khi mèo có vấn đề bạn sẽ không biết là do thức ăn hay do sốc môi trường, và rất dễ phản ứng sai: đổi tiếp sang loại thứ ba, thứ tư.
Giữ nguyên thức ăn cũ trong những ngày đầu giúp tách hai nguồn gây xáo trộn ra. Khi mèo đã ăn đều, đi ngoài thành khuôn và bắt đầu tò mò khám phá nhà mới, đó là tín hiệu có thể bắt đầu đổi.
Chuẩn bị trước ngày đón: những gì nên xin từ trại
Phần lớn rắc rối trong tuần đầu có thể tránh nếu chuẩn bị từ lúc còn ở trại. Trước ngày đón, hỏi và xin những thứ sau:
- Tên chính xác của loại thức ăn đang dùng, cả hạt lẫn pate, kèm ảnh chụp mặt sau bao để mua đúng.
- Một túi hạt đang ăn đủ dùng ít nhất một tuần; nhiều trại tử tế tự gửi kèm.
- Lịch ăn hiện tại: mấy bữa một ngày, giờ nào, mỗi bữa khoảng bao nhiêu, có để hạt sẵn cả ngày không.
- Thói quen uống nước: bát hay máy nước chảy, mèo có thích nước pha vào pate không.
- Tiền sử tiêu hoá: có từng tiêu chảy khi đổi thức ăn, có kiêng gì, đã tẩy giun khi nào.
- Một mảnh vải hoặc khăn có mùi ổ cũ để đặt chỗ ngủ mới; mùi quen giúp mèo bình tĩnh và ăn được sớm hơn.
Nếu người bán không nói được mèo đang ăn gì, mua một loại thức ăn hoàn chỉnh, cân bằng cho đúng lứa tuổi, nhưng chuẩn bị tinh thần là tuần đầu có thể có xáo trộn tiêu hoá, và theo dõi sát hơn.
Lịch trộn bảy ngày
Bắt đầu khi mèo đã ăn ổn thức ăn cũ ở nhà mới. Tỷ lệ tính theo lượng của từng bữa:
| Ngày | Thức ăn cũ | Thức ăn mới | Theo dõi |
|---|---|---|---|
| 1–2 | Ba phần tư | Một phần tư | Mèo có ăn hết không, có nhặt riêng hạt cũ không |
| 3–4 | Một nửa | Một nửa | Phân có còn thành khuôn không |
| 5–6 | Một phần tư | Ba phần tư | Có nôn, đầy hơi, gãi nhiều hơn không |
| 7 trở đi | Không | Toàn bộ | Theo dõi thêm hai tuần: phân, lông, cân |
Nếu ở bước nào phân bắt đầu mềm, lùi về tỷ lệ trước và giữ thêm vài ngày rồi mới tiến tiếp. Với mèo con, mèo có tiền sử tiêu hoá nhạy, có thể kéo dài cả quá trình thành mười tới mười bốn ngày. Không có giải thưởng nào cho việc đổi nhanh.
Đổi từ hạt sang pate, hoặc thêm pate vào khẩu phần, cũng nên làm theo nhịp tương tự, dù pate thường được nhận nhanh hơn.
Khi mèo nhặt riêng hạt cũ, bỏ hạt mới
Mèo có thể phân biệt hạt bằng mùi, hình và độ giòn. Một số con khéo đến mức ăn sạch hạt cũ trong bát trộn và để lại nguyên phần hạt mới. Đó là sở thích chứ chưa phải dấu hiệu hạt mới có vấn đề.
Đổi cách trộn trước khi đổi loại hạt. Trộn đều rồi rắc lên trên một ít hạt cũ đã nghiền vụn để phủ mùi; hoặc lắc hạt cũ và hạt mới chung trong hộp kín vài giờ cho mùi lẫn vào nhau.
Đi chậm hơn. Giữ tỷ lệ thấp, chẳng hạn một phần năm hạt mới, lâu hơn. Nhiều mèo cần vài tuần để chấp nhận loại mới.
Không bỏ đói để ép ăn. Đây là điều quan trọng nhất ở mèo. Mèo nhịn ăn kéo dài, nhất là mèo trưởng thành có mỡ, có nguy cơ gan nhiễm mỡ, một bệnh nặng. Chiến thuật "đói thì sẽ ăn" dùng được với một số loài, không dùng được với mèo.
Cân nhắc có thật cần đổi không. Nếu thức ăn của trại là loại hoàn chỉnh, cân bằng, dễ mua và mèo đang phát triển tốt, giữ nguyên là lựa chọn hợp lý.
Nếu mèo đi ngoài lỏng trong thời gian đổi
Phân mềm nhẹ một hai lần trong tuần đầu không hiếm. Cách xử lý theo thứ tự:
- Dừng tăng tỷ lệ thức ăn mới; lùi về bước trước, hoặc quay lại hoàn toàn thức ăn cũ nếu phân lỏng rõ.
- Bảo đảm mèo uống đủ nước: thêm bát, đặt bát xa khay cát, cho thêm pate quen nếu có.
- Không tự cho thuốc cầm tiêu chảy của người hay sữa chua; nhiều thứ người dùng không an toàn cho mèo.
- Ghi lại số lần đi, hình dạng phân, có nhầy hay máu không, có nôn không; chụp ảnh nếu cần cho bác sĩ xem.
- Khi phân thành khuôn lại ít nhất hai ba ngày, bắt đầu lại lịch trộn với nhịp chậm hơn.
Nếu tình trạng không cải thiện sau một hai ngày quay về thức ăn cũ, đó có thể không còn là chuyện đổi thức ăn mà là ký sinh trùng, nhiễm trùng hay bệnh mèo mang theo từ chỗ cũ. Lúc này cần bác sĩ thú y, không phải thêm một loại hạt khác.
Dấu hiệu không được chờ: gọi bác sĩ thú y ngay
Mèo con mới về nhà nhỏ, dự trữ năng lượng và nước ít hơn mèo lớn. Một số tình huống không nên chờ hết lịch bảy ngày hay chờ qua đêm. Mèo con bỏ ăn hoàn toàn quá nửa ngày đến một ngày; mèo trưởng thành bỏ ăn quá một ngày. Tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân toàn nước, có máu hoặc nhầy. Nôn nhiều lần, nôn sau mỗi lần uống. Lừ đừ, nằm một chỗ, không phản ứng khi gọi, lợi nhợt hoặc khô, da gáy véo lên chậm xẹp xuống.
Những dấu hiệu này có thể liên quan tới bệnh truyền nhiễm mèo mang theo từ chỗ cũ, ký sinh trùng, hay mất nước nặng. Bác sĩ thú y cần khám trực tiếp. Mang theo thông tin thức ăn đang dùng, lịch tiêm phòng và tẩy giun mà trại cung cấp, cùng ảnh chụp phân nếu có.
Nhiều hợp đồng mua mèo của trại có điều khoản bảo hành sức khoẻ trong một thời gian sau khi giao. Báo cho trại ngay khi mèo có dấu hiệu bất thường, song song với việc đưa đi khám, không chờ trại trả lời rồi mới đi.
Sau bảy ngày: khi nào coi là đổi thành công
Một lần đổi thức ăn được coi là xong khi mèo ăn hết phần của mình đều đặn, phân thành khuôn, không mùi bất thường, lông giữ được độ bóng và cân nặng ổn định hoặc tăng đều nếu là mèo con. Những điều này cần thêm hai ba tuần để thấy rõ, đặc biệt là lông và cân nặng.
Từ đây, giữ ổn định là nguyên tắc. Mèo không cần "đổi món" thường xuyên như người; xoay vòng nhiều loại hạt chỉ vì sợ mèo chán dễ làm mèo trở nên kén chọn và làm hệ tiêu hoá luôn ở trạng thái thích nghi. Khi cần đổi sau này, như lúc chuyển từ thức ăn mèo con sang mèo trưởng thành, sau triệt sản, hay theo chỉ định thú y, lặp lại đúng quy trình trộn dần.
Ghi tên thức ăn đang dùng và ngày bắt đầu vào sổ theo dõi của mèo, cạnh lịch tiêm và tẩy giun. Thông tin nhỏ này giúp ích rất nhiều khi mèo gặp vấn đề tiêu hoá hoặc da về sau và bác sĩ hỏi "dạo này ăn gì, đổi từ khi nào".
Mèo trưởng thành đổi chủ và mèo từ nơi cứu hộ: những điểm khác mèo con
Không phải ai cũng đón mèo con từ trại. Nhiều người nhận lại một con mèo Anh lông ngắn hay Ba Tư trưởng thành từ người nuôi cũ không còn điều kiện, hoặc nhận nuôi từ nhóm cứu hộ. Với những con mèo này, quy trình trộn dần vẫn giữ nguyên, nhưng có vài điểm cần lưu ý thêm. Mèo trưởng thành thường đã có thói quen ăn rất cố định, kể cả giờ ăn, loại bát, chỗ đặt bát. Hỏi người nuôi cũ càng chi tiết càng tốt và sắp xếp chỗ ăn ở nhà mới giống như vậy trong những tuần đầu.
Mèo trưởng thành đổi chủ có thể buồn, trốn, ăn rất ít trong vài ngày. Đây là lúc nguy cơ gan nhiễm mỡ do nhịn ăn đáng lo nhất, nhất là ở mèo đang thừa cân. Theo dõi lượng ăn thật mỗi ngày, không chỉ nhìn bát vơi, vì nhà có nhiều mèo thì con khác có thể ăn hộ. Nếu mèo ăn chưa tới một nửa phần thường lệ trong hơn một ngày, nên gọi bác sĩ thú y thay vì chờ mèo quen.
Mèo từ nơi cứu hộ đôi khi được cho ăn nhiều loại khác nhau tuỳ đợt quyên góp, nên hệ tiêu hoá có thể đã quen đổi. Ngược lại, có con chưa từng ăn ổn định một loại nào, phân mềm kéo dài. Với những con như vậy, chọn một loại thức ăn hoàn chỉnh dễ tiêu, giữ nguyên ít nhất vài tuần, kết hợp tẩy giun và khám tổng quát theo lời bác sĩ, rồi mới đánh giá thức ăn có hợp hay không.
Câu hỏi thường gặp
Mèo mới về nhà bỏ ăn ngày đầu có đáng lo không?
Mèo trưởng thành ăn ít trong ngày đầu vì lạ chỗ là khá thường gặp. Cho ăn đúng thức ăn cũ, đặt bát ở góc yên tĩnh, để mèo tự khám phá. Nhưng mèo con bỏ ăn hoàn toàn quá nửa ngày đến một ngày, hoặc mèo lớn bỏ ăn quá một ngày, thì nên gọi bác sĩ thú y, không chờ thêm.
Có thể đổi thức ăn trong ba ngày thay vì bảy ngày không?
Một số mèo trưởng thành có hệ tiêu hoá khoẻ chịu được đổi nhanh, nhưng không có lợi gì đáng kể khi rút ngắn. Với mèo mới về đang căng thẳng vì chuyển nhà, đi chậm an toàn hơn nhiều. Mèo con và mèo tiêu hoá nhạy có khi cần mười tới mười bốn ngày.
Không biết trại cho mèo ăn gì thì làm sao?
Chọn một loại thức ăn hoàn chỉnh, cân bằng đúng lứa tuổi, cho ăn bữa nhỏ nhiều lần và theo dõi phân sát hơn trong tuần đầu. Thêm một ít pate giúp mèo uống đủ. Nếu tiêu chảy kéo dài hơn một hai ngày, nôn hay bỏ ăn, đưa đi thú y chứ đừng thử đổi tiếp loại khác.
Mèo chỉ ăn hạt cũ và bỏ hạt mới thì có nên để mèo đói một bữa cho chịu ăn không?
Không nên. Mèo nhịn ăn kéo dài có nguy cơ bệnh gan nhiễm mỡ, đặc biệt là mèo trưởng thành có mỡ. Thay vào đó, giảm tỷ lệ hạt mới, trộn đều cho lẫn mùi, kéo dài thời gian chuyển. Nếu mèo đang ăn tốt loại cũ và loại đó dùng lâu dài được, giữ nguyên cũng là lựa chọn hợp lý.
Đổi từ hạt sang pate có cần trộn dần không?
Nên trộn dần, dù nhiều mèo nhận pate nhanh hơn hạt mới. Pate khác hạt nhiều về lượng nước và thành phần, đổi đột ngột vẫn có thể làm phân mềm. Bắt đầu bằng một phần nhỏ pate trong ngày, tăng dần trong một tuần, và để ý phân, lượng nước mèo uống.
Mèo mới về đi ngoài lỏng có phải do đổi thức ăn không?
Có thể, nhưng cũng có thể do căng thẳng chuyển nhà, ký sinh trùng hay bệnh mang theo từ chỗ cũ. Quay về thức ăn cũ hoàn toàn một hai ngày; nếu không đỡ, hoặc phân có máu, nhầy, mèo nôn, lừ đừ, cần đưa đi thú y và mang theo thông tin tiêm phòng, tẩy giun.