Muốn mèo uống đủ, cần đi từ bản năng của mèo: đặt nhiều điểm nước xa chỗ ăn và khay cát, dùng bát rộng nông hoặc máy nước chảy, thay nước mỗi ngày, và đưa một phần nước vào khẩu phần qua pate hay hạt ngâm. Mèo uống ít không phải vì lười hay khó bảo. Đó là đặc điểm của loài có tổ tiên sống ở vùng khô, quen lấy nước từ con mồi thay vì từ sông suối.
Với mèo cảnh nuôi trong nhà ăn hạt là chính, nhất là mèo đực đã triệt sản, chuyện uống đủ có liên quan tới sức khoẻ đường tiết niệu. Bài này đi qua từng mẹo đã được người nuôi và bác sĩ thú y dùng nhiều, cách tự ước lượng mèo có đang uống đủ không, và hai dấu hiệu ngược nhau cần đi khám: uống quá ít và uống nhiều bất thường.
Vì sao mèo uống ít: chuyện của tổ tiên vùng khô
Mèo nhà có nguồn gốc từ mèo rừng châu Phi và Trung Đông, loài sống ở vùng nóng khô, ít nguồn nước mặt. Chúng nhận phần lớn nước từ chuột, chim, côn trùng mà chúng ăn; cơ thể con mồi có khoảng hai phần ba tới ba phần tư là nước. Qua thời gian, loài này hình thành cảm giác khát khá yếu và thận có khả năng cô đặc nước tiểu rất cao để giữ nước.
Khi mèo ăn hạt khô, nguồn nước từ thức ăn gần như mất hẳn, nhưng bản năng khát vẫn yếu như cũ. Nhiều con không uống bù đủ, nước tiểu cô đặc hơn mức lý tưởng. Đó là lý do các bác sĩ thú y hay nhắc tới chuyện nước khi nói về mèo trong nhà ăn hạt, đặc biệt ở các vấn đề đường tiết niệu dưới như viêm bàng quang hay tinh thể trong nước tiểu.
Hiểu được điều này giúp đổi cách nhìn. Thay vì cố bắt mèo uống nhiều hơn bằng cách đặt thêm một bát ở cạnh bát ăn, hãy tạo điều kiện giống với cách mèo muốn uống: nước mới, chỗ an toàn, bát không chạm râu, và đưa thêm nước qua thức ăn.
Đặt nước ở đâu: những chi tiết nhỏ thay đổi nhiều
Tách bát nước khỏi bát ăn. Nhiều người nuôi để ý mèo uống nhiều hơn khi nước ở xa chỗ ăn. Một giải thích hay được nhắc là bản năng tránh nguồn nước gần xác con mồi; dù lý do là gì, cách này dễ làm và đáng thử.
Tách xa khay cát. Mèo vốn rất ghét ăn uống gần chỗ vệ sinh. Bát nước đặt cạnh khay cát cho tiện dọn là bát ít được dùng nhất trong nhà.
Đặt nhiều điểm nước. Ít nhất hai ba điểm ở những nơi mèo hay qua lại hoặc hay nằm: gần cửa sổ, phòng ngủ, đầu cầu thang. Nhà nhiều tầng thì mỗi tầng một điểm.
Chọn chỗ mèo nhìn được xung quanh. Mèo thích uống ở chỗ không bị đánh úp từ phía sau. Góc khuất sát tường, nơi người hay chó qua lại, làm mèo uống vội hoặc bỏ đi.
Nhà nhiều mèo cần nhiều điểm hơn số mèo. Một con mèo có thể âm thầm chặn đường tới bát nước của con khác mà chủ không thấy. Thêm điểm nước ở những khu khác nhau giảm cạnh tranh.
Chọn bát và máy nước chảy
Mỗi kiểu dụng cụ có ưu nhược riêng. Thử vài kiểu cùng lúc rồi để mèo tự chọn:
| Dụng cụ | Điểm lợi | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Bát sứ hoặc thuỷ tinh rộng, nông | Không giữ mùi, râu không quệt thành | Rửa mỗi ngày; nặng, khó đổ |
| Bát inox | Bền, dễ vệ sinh | Một số mèo không thích phản chiếu hoặc tiếng kêu |
| Bát nhựa | Rẻ, nhẹ | Dễ xước, giữ mùi và màng vi khuẩn; nên thay định kỳ |
| Máy nước chảy | Nước chuyển động, có lọc; nhiều mèo bị thu hút | Phải rửa máy và thay lõi lọc theo hướng dẫn; máy bẩn tệ hơn bát sạch |
| Bát lớn kiểu chậu | Mặt nước rộng, ít phải đổ thêm | Thay toàn bộ nước mỗi ngày, không chỉ đổ thêm |
Với mèo mặt tịt như Ba Tư, Exotic, bát rộng và nông, nước đổ gần đầy để mèo không phải cúi sâu là lựa chọn đầu tiên. Máy nước chảy dạng mặt phẳng có nước tràn nhẹ cũng hợp với nhóm mèo này.
Máy nước chảy chỉ có ích khi được giữ sạch. Bơm và lõi lọc là nơi bám cặn và màng nhớt; nếu không có thời gian vệ sinh theo lịch, vài bát sứ sạch thay nước hằng ngày tốt hơn một máy bẩn.
Đưa nước vào qua thức ăn
Cách hiệu quả nhất với mèo lười uống là để mèo "ăn" nước. Những việc sau làm được ngay trong bữa ăn hằng ngày:
- Thêm ít nhất một bữa pate mỗi ngày; nhớ giảm phần hạt tương ứng để không thừa năng lượng.
- Pha thêm một hai thìa nước ấm vào pate, khuấy thành dạng sệt; nhiều mèo liếm hết cả phần nước.
- Ngâm hạt với nước ấm cho mềm trước khi cho ăn, ăn trong khoảng nửa giờ rồi dọn.
- Cho thêm vài viên đá nhỏ làm từ nước luộc thịt không muối, không hành tỏi, vào bát nước những ngày nóng như một món mèo tò mò liếm.
- Dùng súp thưởng dạng lỏng làm phần thưởng sau chải lông, cắt móng, vì phần lớn trong đó là nước.
Đổi thức ăn hay thêm pate nên làm dần trong khoảng một tuần, như mọi lần đổi khẩu phần khác. Đồ thưởng chỉ là phần nhỏ; đừng biến súp thưởng thành nguồn nước chính.
Làm sao biết mèo đang uống đủ
Không ai đếm được từng ngụm của mèo, nhưng có vài cách ước lượng ở nhà. Cách đơn giản nhất là theo dõi khay cát: mèo uống đủ thường có những cục cát vón do nước tiểu kích cỡ đều đặn trong ngày. Cục nhỏ đi rõ rệt, ít đi, hoặc ngược lại nhiều và to bất thường trong vài ngày, đều đáng ghi lại.
Một cách khác là đánh dấu mức nước trong bát vào buổi sáng và xem lại buổi tối, trừ đi phần bay hơi của một bát nước đặt chỗ mèo không tới được. Cách này chỉ dùng được khi nhà có một con mèo, nhưng cho bạn một con số nền để so khi có thay đổi.
Dấu hiệu cơ thể của mất nước gồm lợi khô, dính; da gáy véo nhẹ lên rồi thả ra xẹp xuống chậm; mắt trũng; mèo lừ đừ. Đây là dấu hiệu khi đã thiếu nước rõ, không phải cách theo dõi hằng ngày. Thấy chúng là lúc gọi bác sĩ thú y, không phải lúc thử thêm bát nước.
Hai chiều cần đi khám: uống quá ít và uống quá nhiều
Mèo đực rặn tiểu không ra là cấp cứu. Mèo ngồi khay cát lâu, rặn mà không ra hoặc ra vài giọt, kêu khi tiểu, liếm vùng sinh dục nhiều, có thể đang bị tắc niệu đạo. Đây là tình huống có thể nguy hiểm tính mạng trong thời gian ngắn, cần đưa tới bác sĩ thú y ngay, kể cả ban đêm.
Tiểu nhiều lần, tiểu ra máu, tiểu ngoài khay. Những dấu hiệu này gợi ý vấn đề đường tiết niệu dưới. Thêm nước có thể là một phần việc lâu dài, nhưng trước hết cần khám để biết nguyên nhân.
Đột nhiên uống nhiều hơn hẳn cũng là dấu hiệu. Nhiều chủ mừng vì mèo bỗng chịu uống nước. Nhưng mèo trước giờ uống ít mà nay uống nhiều, kèm tiểu nhiều, thường được bác sĩ thú y liên hệ tới bệnh thận, tiểu đường, cường giáp ở mèo lớn tuổi. Cần xét nghiệm để biết.
Mèo bỏ uống kèm bỏ ăn. Mèo không ăn không uống hơn một ngày cần được khám, không chờ thêm.
Mùa nóng, điều hoà và mèo mặt tịt
Khí hậu Việt Nam làm mèo mất nước nhiều hơn vào mùa nóng, qua hơi thở và qua việc liếm lông để làm mát bằng bay hơi. Phòng điều hoà chạy liên tục lại làm không khí khô, cũng kéo theo mất nước qua đường hô hấp. Những tháng này nên tăng phần pate, đặt thêm điểm nước ở chỗ mát mèo hay nằm, và thay nước nhiều lần trong ngày vì nước ấm, có bụi, mèo ít uống.
Mèo mặt tịt như Ba Tư, Exotic, Himalaya có đường thở ngắn, khó làm mát cơ thể bằng hơi thở như mèo mõm dài. Chúng vừa dễ say nóng vừa thường ngại uống vì bát không hợp mặt. Với nhóm này, giữ phòng thoáng mát, bát rộng nông đổ gần đầy, và để ý dấu hiệu thở há miệng, lừ đừ. Thở há miệng ở mèo không bình thường như ở chó, cần đưa mèo vào chỗ mát và gọi bác sĩ thú y.
Mèo con, mèo già và mèo đang dùng thuốc: lúc nào cần để ý hơn
Mèo con cơ thể nhỏ, tỷ lệ nước trong cơ thể cao và dự trữ ít, nên mất nước diễn ra nhanh hơn mèo trưởng thành khi bị tiêu chảy, nôn hay sốt. Với mèo con mới về nhà, bát nước nông, đặt ở chỗ mèo dễ tới, cùng phần pate hoặc hạt ngâm mềm là đủ; điều quan trọng là theo dõi sát khi mèo có dấu hiệu tiêu hoá bất thường và gọi bác sĩ thú y sớm thay vì chờ.
Mèo già thường uống ít đi vì cảm giác khát càng yếu, đau khớp làm ngại đi xa tới bát, hay mắt kém khó thấy bát nước trong suốt. Đặt bát ở chỗ mèo hay nằm, không phải leo bậc; dùng bát có màu khác hẳn sàn nhà để dễ thấy; tăng phần pate. Đồng thời, mèo già cũng là nhóm hay gặp bệnh thận, nên mọi thay đổi về lượng uống, cả tăng lẫn giảm, đều đáng được ghi lại và báo bác sĩ ở lần khám định kỳ.
Một số loại thuốc mà bác sĩ thú y kê có thể làm mèo uống nhiều hoặc ít hơn bình thường. Khi mèo đang dùng thuốc mà lượng uống thay đổi rõ, hỏi lại bác sĩ đã kê thay vì tự ngừng thuốc hay tự xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Một con mèo cần uống bao nhiêu nước mỗi ngày?
Tuỳ cân nặng, nhiệt độ và loại thức ăn. Mèo ăn pate nhận phần lớn nước từ thức ăn nên uống ít ở bát mà vẫn đủ. Mèo ăn hạt phải uống nhiều hơn hẳn. Thay vì nhắm một con số, theo dõi cục nước tiểu trong khay cát và hỏi bác sĩ thú y nhu cầu cụ thể cho mèo nhà.
Máy nước chảy có thật sự giúp mèo uống nhiều hơn không?
Nhiều mèo bị thu hút bởi nước chuyển động và uống nhiều hơn, nhưng không phải con nào cũng vậy; có con sợ tiếng bơm. Đặt máy cạnh một bát sứ quen để mèo tự chọn. Máy chỉ có ích khi được rửa và thay lõi lọc đều; máy bẩn có thể làm mèo bỏ uống.
Có nên cho mèo uống sữa để bù nước không?
Không nên. Nhiều mèo trưởng thành không tiêu hoá tốt đường lactose trong sữa bò, uống vào dễ đi ngoài lỏng, càng mất nước. Sữa dành riêng cho mèo bán sẵn chỉ nên là đồ thưởng nhỏ. Nước sạch, pate và hạt ngâm là những cách bù nước đúng hơn.
Mèo chỉ thích uống nước vòi hoặc nước trong cốc của chủ thì sao?
Đó là dấu hiệu mèo thích nước mới, chuyển động hoặc chỗ uống cao. Dùng máy nước chảy, đặt một cốc nước riêng cho mèo ở chỗ cao, thay nước nhiều lần trong ngày. Không cần cấm, chỉ cần bảo đảm cốc của mèo sạch và không có chất tẩy rửa còn sót.
Mèo đột nhiên uống nước rất nhiều có phải tốt không?
Không hẳn. Mèo trước giờ uống ít mà nay uống nhiều hơn hẳn, kèm tiểu nhiều, có thể là dấu hiệu của bệnh thận, tiểu đường hay cường giáp, nhất là ở mèo lớn tuổi. Nên đưa mèo đi khám, mang theo ghi chép lượng uống và khay cát vài ngày gần đây.
Mèo đực triệt sản ăn hạt có cần lo chuyện nước nhiều hơn không?
Có. Mèo đực triệt sản, sống trong nhà, ít vận động, ăn hạt là nhóm hay được cảnh báo về vấn đề đường tiết niệu dưới. Thêm pate, đặt nhiều điểm nước, giữ cân hợp lý giúp ích. Nếu thấy mèo rặn tiểu không ra, đưa đi cấp cứu thú y ngay.