Với mèo cảnh sống hoàn toàn trong nhà, cách ăn hợp lý cho phần đông là kết hợp: hạt hoàn chỉnh làm nền vì tiện và dễ định lượng, thêm pate mỗi ngày để mèo nhận thêm nước và để bữa ăn có cấu trúc. Chỉ ăn hạt hay chỉ ăn pate đều nuôi được mèo khoẻ nếu là thức ăn hoàn chỉnh, cân bằng, nhưng mỗi kiểu có điểm yếu riêng mà mèo trong căn hộ, ít vận động và hay lười uống nước, dễ gặp phải.
Bài này so hai loại theo những tiêu chí thật sự liên quan tới mèo trong nhà: nước, năng lượng, tinh bột, răng miệng, sự tiện lợi và bảo quản. Sau đó là vài cách chia khẩu phần kết hợp mà người đi làm cả ngày vẫn làm được.
So hạt và pate theo từng tiêu chí
Bảng sau so hai loại ở dạng hoàn chỉnh, cân bằng, không so thức ăn tự nấu hay đồ ăn vặt:
| Tiêu chí | Hạt khô | Pate (thức ăn ướt) |
|---|---|---|
| Lượng nước | Khoảng một phần mười | Khoảng bảy, tám phần mười |
| Năng lượng trên mỗi thìa | Cao, dễ cho ăn quá tay | Thấp hơn nhiều, mèo no bụng với ít năng lượng hơn |
| Tinh bột | Cần có để ép hạt, thường cao hơn | Thường thấp hơn, tuỳ sản phẩm |
| Để trong bát | Để được nhiều giờ | Nên dọn sau khoảng nửa giờ, nhất là trời nóng |
| Bảo quản sau mở | Bao kín, chỗ khô mát | Phần thừa đậy kín, để ngăn mát, dùng trong một hai ngày |
| Định lượng | Dễ cân, dễ dùng máy cho ăn tự động | Dễ chia theo hộp, khó để lâu |
| Mèo kén ăn | Một số mèo chán hạt | Mùi hấp dẫn hơn, nhưng dễ tập thành chỉ chịu pate |
Không có cột nào thắng tuyệt đối. Điểm mạnh của hạt là tiện và đậm đặc; điểm mạnh của pate là nước và cảm giác no. Đó cũng chính là lý do kết hợp hai loại hay được bác sĩ thú y gợi ý cho mèo trong nhà.
Nước: lý do lớn nhất để có pate trong khẩu phần
Tổ tiên mèo nhà là loài sống ở vùng khô, nhận phần lớn nước từ con mồi, vốn có khoảng hai phần ba tới ba phần tư là nước. Mèo nhà vẫn mang theo đặc điểm đó: cảm giác khát yếu, uống ít lần, và có xu hướng cô đặc nước tiểu để giữ nước. Một con mèo chỉ ăn hạt phải tự uống bù toàn bộ phần nước thiếu, và nhiều con không làm được.
Nước tiểu đặc kéo dài là một yếu tố được nhắc tới trong các vấn đề đường tiết niệu dưới ở mèo, như viêm bàng quang không rõ nguyên nhân hay sỏi tinh thể. Mèo đực đã triệt sản, sống trong nhà, ít vận động, thừa cân là nhóm hay được cảnh báo. Thêm pate là cách đơn giản để tăng lượng nước mèo nhận vào mỗi ngày mà không cần mèo đổi thói quen uống.
Pate không phải cách duy nhất. Máy nước chảy, nhiều bát nước đặt nhiều nơi, pha thêm nước vào hạt ngâm mềm đều giúp. Bài riêng về mèo lười uống nước nói kỹ các mẹo này. Nhưng nếu chỉ chọn một thay đổi cho mèo trong nhà, nhiều người nuôi thấy thêm một bữa pate mỗi ngày là việc dễ duy trì nhất.
Năng lượng và cân nặng của mèo ít vận động
Mèo trong căn hộ, nhất là đã triệt sản, tiêu tốn ít năng lượng hơn mèo được ra ngoài. Hạt đậm đặc năng lượng: một nắm nhỏ đã chứa nhiều calo, và cho ăn bằng mắt, đổ đầy bát mỗi sáng, là cách dễ nhất để mèo tăng cân dần mà chủ không nhận ra. Pate nhiều nước nên cùng một thể tích chứa ít năng lượng hơn, mèo ăn đầy bụng mà tổng năng lượng thấp hơn.
Điều này không có nghĩa hạt làm mèo béo còn pate làm mèo gầy. Mèo ăn pate quá nhiều cũng tăng cân. Khác biệt nằm ở chỗ hạt khó kiểm soát hơn khi cho ăn tự do. Nếu dùng hạt làm nền, cân lượng hạt mỗi ngày bằng cân nhà bếp theo hướng dẫn trên bao rồi chỉnh theo thể trạng, đừng đong bằng cốc hay vốc tay.
Khi kết hợp, nhớ trừ phần pate ra khỏi phần hạt. Lỗi rất hay gặp là giữ nguyên lượng hạt cũ rồi thêm pate vào, tổng năng lượng tăng lên mà không ai để ý. Cách đơn giản: tính xem một hộp pate tương đương bao nhiêu phần trăm nhu cầu ngày theo nhãn, rồi giảm hạt tương ứng.
Những điều hay được nói về hạt mà không hẳn đúng
"Hạt khô làm sạch răng." Phần lớn hạt thông thường vỡ ngay khi mèo cắn, không đủ cọ xát để làm sạch mảng bám. Một số hạt được thiết kế riêng cho răng có cấu trúc khác và có tác dụng nhất định, nhưng không thay được việc chải răng và khám răng.
"Pate làm mèo hôi miệng, hỏng răng." Chưa có bằng chứng rõ rằng pate gây bệnh răng nhiều hơn hạt thông thường. Bệnh răng ở mèo liên quan tới nhiều yếu tố, kể cả di truyền và hình dạng hàm, như ở mèo mặt tịt.
"Mèo ăn hạt phải uống nhiều nước nên không sao." Mèo ăn hạt có uống nhiều hơn mèo ăn pate, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy tổng lượng nước nhận vào vẫn thấp hơn mèo ăn pate.
"Trộn hạt với pate làm mèo khó tiêu." Không có cơ sở. Mèo tiêu hoá tốt khẩu phần kết hợp; điều cần là đổi dần khi bắt đầu, và không để phần trộn ướt nằm lâu trong bát.
Ba cách kết hợp cho người đi làm cả ngày
Các cách sau đã được nhiều người nuôi mèo trong căn hộ dùng ổn định. Chọn cách hợp với lịch của bạn:
- Pate sáng tối, hạt ban ngày: sáng và tối cho mỗi bữa một phần pate, ăn trong lúc chủ ở nhà rồi dọn bát; ban ngày để một phần hạt đã cân sẵn, hoặc dùng máy cho ăn hẹn giờ chia vài lần.
- Hạt là chính, pate một bữa: hạt chia hai ba bữa theo giờ cố định; tối về cho một bữa pate. Hợp với người muốn đơn giản và mèo không có vấn đề tiết niệu.
- Pate là chính, hạt làm đồ đệm: ba bữa pate mỗi ngày, một lượng hạt nhỏ để trong đồ chơi nhả hạt cho mèo vừa ăn vừa vận động lúc vắng nhà. Hợp với mèo đã từng có vấn đề tiết niệu, theo lời bác sĩ thú y.
Cách nào cũng nên cân tổng lượng mỗi ngày và xem lại sau một tháng dựa trên cân nặng, độ sờ thấy xương sườn. Mèo con, mèo già, mèo có bệnh cần cách chia khác; hỏi bác sĩ thú y.
Bảo quản pate cho đúng trong khí hậu nóng
Pate mở hộp ra là môi trường tốt cho vi khuẩn phát triển, nhất là ở nhiệt độ phòng mùa hè Việt Nam. Bát pate để từ sáng tới chiều không nên cho mèo ăn tiếp. Khi mèo không ăn hết trong khoảng nửa giờ, dọn đi; phần trong hộp chưa dùng thì đậy kín, cất ngăn mát và dùng trong vòng một hai ngày, theo khuyến cáo trên nhãn sản phẩm.
Pate lấy thẳng từ tủ lạnh ra thường kém thơm và nhiều mèo chê. Để ra ngoài vài phút cho bớt lạnh, hoặc trộn thêm một chút nước ấm, khuấy đều, mùi sẽ dậy lại. Không hâm pate bằng lò vi sóng nguyên hộp kim loại, và nếu hâm trong bát thì khuấy kỹ, thử nhiệt độ trước khi cho mèo ăn để tránh chỗ nóng cục bộ.
Bát ăn pate cần rửa sau mỗi bữa; lớp màng mỡ bám lâu trên bát là nguồn mùi khiến mèo không muốn ăn bữa sau, và cũng là chỗ vi khuẩn bám. Bát sứ, bát inox dễ rửa sạch hơn bát nhựa xước.
Hạt ngâm nước và các cách lai giữa hai kiểu
Có những trường hợp pate khó duy trì: mèo không thích, nhà nhiều mèo tốn kém, hay người nuôi đi công tác thường xuyên. Một cách lai nhiều người dùng là ngâm hạt với nước ấm sạch khoảng mười lăm, hai mươi phút cho hạt mềm và ngấm nước trước khi cho ăn. Cách này tăng lượng nước mèo nhận vào, làm hạt dễ ăn hơn với mèo con mới tập, mèo già răng yếu, hay mèo mặt tịt khó nhặt hạt. Hạt ngâm phải được đối xử như pate: ăn trong khoảng nửa giờ, phần thừa bỏ đi, bát rửa ngay.
Một cách khác là rưới thêm vài thìa nước ấm, hoặc nước luộc thịt gà không muối, không hành tỏi, lên mặt pate để làm loãng thành dạng sệt. Nhiều mèo thích dạng này hơn và tự nhiên uống thêm được nước. Hành, tỏi, hẹ dưới mọi dạng, kể cả bột nêm và nước dùng đóng gói cho người, là thứ độc với mèo nên tuyệt đối không dùng.
Các cách lai này không thay đổi bản chất thức ăn, chỉ thay đổi cách mèo nhận nước và cảm giác khi ăn. Chúng hợp với người muốn giữ hạt làm nền vì lý do chi phí và tiện lợi nhưng vẫn muốn mèo trong nhà uống đủ. Như mọi thay đổi khác, bắt đầu với một lượng nhỏ và để ý phân, sự hào hứng của mèo trong vài ngày đầu.
Khi nào lựa chọn không còn là sở thích
Mọi điều ở trên áp dụng cho mèo khoẻ. Khi mèo có bệnh đã được chẩn đoán, như bệnh thận, tiểu đường, sỏi tiết niệu, dị ứng thức ăn, kiểu ăn và loại thức ăn trở thành một phần của việc điều trị và do bác sĩ thú y quyết định. Một số thức ăn điều trị chỉ có dạng hạt hoặc chỉ có dạng pate, và trộn lẫn với thức ăn thường có thể làm mất tác dụng.
Cũng có những con mèo chỉ chịu một dạng. Mèo đã quen pate từ nhỏ có thể từ chối hạt, và ngược lại. Không cần ép mèo ăn kết hợp nếu dạng mèo ăn là thức ăn hoàn chỉnh và mèo giữ được thể trạng tốt. Thứ cần tránh là thay đổi kiểu ăn đột ngột theo lời khuyên trên mạng mà không theo dõi phản ứng của con mèo trước mặt.
Câu hỏi thường gặp
Mèo chỉ ăn hạt cả đời có sao không?
Nhiều mèo ăn hạt hoàn chỉnh cả đời vẫn khoẻ. Điểm cần chú ý là nước: mèo ăn hạt phải tự uống bù, và nhiều con uống không đủ, nhất là mèo đực triệt sản sống trong nhà. Đặt nhiều bát nước, dùng máy nước chảy, cân lượng hạt mỗi ngày và khám định kỳ để phát hiện sớm vấn đề tiết niệu.
Mèo chỉ ăn pate có thiếu chất không?
Không thiếu nếu pate ghi là thức ăn hoàn chỉnh, cân bằng cho đúng lứa tuổi. Nhiều loại pate chỉ là thức ăn bổ sung hoặc đồ thưởng, dùng làm bữa chính lâu dài sẽ thiếu chất. Đọc kỹ câu tuyên bố trên nhãn. Mèo ăn toàn pate cũng cần được chăm răng và khám răng định kỳ.
Trộn pate với hạt trong cùng một bát có được không?
Được, nhiều mèo thích như vậy. Chỉ cần nhớ hạt ngấm ướt sẽ hỏng nhanh như pate, nên dọn bát sau khoảng nửa giờ, đừng để cả ngày. Nếu muốn để sẵn hạt cho mèo ăn dần lúc vắng nhà, để hạt khô ở bát riêng.
Một ngày cho mèo trong nhà ăn bao nhiêu pate là đủ?
Tuỳ cân nặng, tuổi, triệt sản hay chưa và lượng hạt mèo đang ăn. Đọc mức năng lượng trên nhãn, tính phần pate chiếm bao nhiêu nhu cầu ngày, rồi giảm phần hạt tương ứng. Cân mèo mỗi tháng để chỉnh lại. Bác sĩ thú y có thể giúp tính nhu cầu cụ thể cho từng con.
Pate để trong tủ lạnh được bao lâu sau khi mở?
Thường là một hai ngày trong ngăn mát, đậy kín, nhưng nên theo hướng dẫn trên nhãn của sản phẩm. Pate có mùi chua, đổi màu hay chảy nước bất thường thì bỏ. Pate để ngoài nhiệt độ phòng mùa nóng nên dọn sau khoảng nửa giờ, không để cho mèo ăn tiếp vào bữa sau.
Mèo quen ăn pate giờ không chịu ăn hạt thì làm sao?
Không bắt buộc phải ăn hạt nếu pate là loại hoàn chỉnh và mèo khoẻ. Nếu muốn tập, trộn vài viên hạt lên mặt pate, tăng dần rất chậm trong vài tuần; có thể ngâm hạt cho mềm lúc đầu. Không bỏ đói để ép mèo ăn, vì mèo nhịn ăn kéo dài có nguy cơ bệnh gan.