Không có giống mèo nào thật sự "không gây dị ứng". Thủ phạm chính không phải sợi lông mà là một loại protein mèo tiết ra qua da và nước bọt, có tên Fel d 1, và mọi con mèo đều có. Một số giống như Siberia, Nga xanh, Bali hay Devon Rex hay được nhắc là ít làm người dị ứng khó chịu hơn, nhưng đó là khác biệt về mức độ, không phải lời bảo đảm, và từng con trong cùng giống cũng khác nhau.
Nếu bạn hay hắt hơi, ngứa mắt khi gần mèo mà vẫn muốn nuôi, bài này giúp hiểu dị ứng mèo vận hành thế nào, đọc đúng các lời quảng cáo, thử phản ứng trước khi xuống cọc và sắp xếp nhà để sống chung bớt khổ. Phần sức khoẻ của chính bạn luôn cần hỏi bác sĩ, nhất là khi có hen suyễn.
Dị ứng mèo đến từ đâu, và vì sao lông chỉ là xe chở
Fel d 1 là protein sinh ra chủ yếu ở tuyến bã trên da và tuyến nước bọt của mèo. Khi mèo liếm lông, protein dính lên lông; khi lông và vảy da rơi ra, protein theo bụi bay khắp nhà, bám vào rèm, sofa, quần áo và lưu lại khá lâu kể cả khi mèo không còn ở đó. Người nhạy cảm hít phải thì hệ miễn dịch phản ứng: hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, có người nổi mẩn, có người khó thở.
Vì thế "ít rụng lông" và "ít gây dị ứng" là hai chuyện khác nhau. Một con mèo rụng ít lông thì ít xe chở protein đi khắp nhà hơn, có thể giúp phần nào. Nhưng nếu chính con mèo đó tiết nhiều Fel d 1, người dị ứng vẫn khổ. Mèo không lông như Sphynx không có lông để rụng, nhưng da của chúng vẫn tiết protein và cần tắm định kỳ, người dị ứng chạm vào vẫn có thể phản ứng.
Ngoài Fel d 1, mèo còn vài protein gây dị ứng khác, ít phổ biến hơn. Mỗi người nhạy với một kiểu khác nhau, nên có người sống được với con mèo này nhưng lại phản ứng mạnh với con mèo kia. Đây là lý do việc thử trực tiếp với đúng con mèo định nuôi quan trọng hơn mọi bảng xếp giống.
Vì sao lời quảng cáo "mèo không gây dị ứng" là sai
Trên các trang bán mèo, cụm từ "mèo không gây dị ứng" xuất hiện khá nhiều, thường gắn với Sphynx, Siberia hoặc Nga xanh. Người bán có thể thật lòng tin như vậy vì đã có khách dị ứng nuôi được. Nhưng câu chuyện một vài người nuôi được không biến thành bảo đảm cho bạn. Các hội mèo quốc tế và giới thú y đều không công nhận giống nào là không gây dị ứng.
Điều đáng tin hơn là cách nói "một số người dị ứng nhẹ cho biết họ ít khó chịu hơn với giống này". Kể cả vậy, mức tiết protein còn phụ thuộc giới tính, việc triệt sản, tuổi và từng cá thể. Hai con mèo Siberia cùng lứa có thể khác nhau nhiều.
Nếu người bán cam kết chắc chắn bạn sẽ không dị ứng, hãy coi đó là dấu hiệu nên cẩn trọng với người bán chứ không phải dấu hiệu tốt của con mèo. Một trại tử tế sẽ mời bạn đến ở cạnh mèo vài lần, thậm chí gửi một chiếc khăn đã cọ vào mèo để bạn thử ở nhà, thay vì hứa hẹn.
Các giống hay được nhắc khi bàn chuyện dị ứng
Bảng dưới không xếp hạng giống nào tốt hơn, chỉ ghi lý do mỗi giống hay được nhắc và điều người ta hay hiểu lầm về nó.
| Giống | Vì sao hay được nhắc | Điều hay hiểu lầm |
|---|---|---|
| Siberia | Nhiều người nuôi kể ít phản ứng hơn; một số tài liệu nói mức Fel d 1 ở nhiều cá thể thấp | Lông rất dày, rụng nhiều theo mùa; từng con khác nhau rõ |
| Nga xanh | Lông hai lớp dày nhưng ít rụng ra ngoài; hay được kể là dễ chịu với người nhạy cảm | Vẫn tiết protein như mọi mèo |
| Bali, Java, Oriental | Thường được kể là ít gây khó chịu; Bali là Xiêm lông dài vừa | Bằng chứng chủ yếu là kinh nghiệm người nuôi |
| Devon Rex, Cornish Rex | Lông xoăn ngắn, rụng ít | Ít rụng không đồng nghĩa ít protein |
| Sphynx | Không có lông để rụng | Da vẫn tiết dầu và protein; cần tắm, lau da thường xuyên |
Nếu bảng này có giống bạn thích, hãy xem nó là danh sách để đi thử, không phải danh sách để mua ngay.
Giới tính, triệt sản và từng con mèo
Mèo đực chưa triệt sản thường được nói là tiết nhiều protein hơn. Nhiều tài liệu nhắc rằng hormone sinh dục đực làm tăng mức Fel d 1, và sau khi triệt sản mức này giảm xuống. Mèo cái và mèo đực đã triệt sản thường được người dị ứng chịu được hơn. Đây là xu hướng chung, không phải con số áp cho mọi con.
Mèo trưởng thành cho phép thử chính xác hơn. Mức tiết protein của mèo con có thể thay đổi khi lớn, nhất là qua tuổi dậy thì. Thử với một con mèo đã trưởng thành, đã triệt sản, bạn biết khá rõ mình phản ứng thế nào với đúng con đó.
Màu lông không quyết định. Có người truyền tai nhau mèo sáng màu ít gây dị ứng hơn mèo sẫm màu. Chưa có cơ sở vững cho chuyện này, đừng chọn mèo theo màu vì lý do dị ứng.
Một mèo khác với hai mèo. Nuôi thêm con thứ hai là tăng lượng protein trong nhà. Người dị ứng nhẹ nuôi một con ổn chưa chắc ổn với hai con.
Mèo lai mang tên giống đáng dè dặt hơn. Mèo được rao là lai Siberia hay lai Nga xanh không mang theo được xu hướng của giống gốc một cách chắc chắn. Con lai có thể giống bố, giống mẹ hoặc ở giữa, nên mọi lời quảng cáo ít gây dị ứng gắn với mèo lai càng cần thử kỹ hơn trước khi tin. Câu hỏi đúng không phải là mèo thuộc giống gì, mà là bạn phản ứng ra sao khi ở cạnh đúng con mèo đó vài lần liền.
Thử trước khi xuống cọc: trình tự nên làm
Mèo là bạn đồng hành mười lăm năm trở lên. Thử kỹ vài tuần còn hơn phải gửi mèo đi sau vài tháng vì không chịu nổi. Trình tự nhiều người dị ứng đã làm:
- Gặp bác sĩ trước, nhất là khi có tiền sử hen suyễn hoặc từng khó thở gần mèo. Bác sĩ có thể cho làm xét nghiệm dị ứng và tư vấn bạn có nên nuôi không.
- Đến nhà người quen nuôi giống bạn định chọn, ở một hai tiếng trong phòng kín, để ý phản ứng trong ngày hôm đó và sáng hôm sau.
- Đến trại xem đúng con mèo định mua, ngồi cạnh, vuốt ve, để mèo dụi vào áo. Hỏi trại có cho đến lại lần hai không.
- Xin trại một chiếc khăn đã cọ vào mèo, mang về đặt ở gối vài đêm để thử phản ứng tại nhà.
- Nếu được, thoả thuận với trại về việc trả lại mèo trong một khoảng thời gian ngắn nếu bạn phản ứng nặng, và ghi rõ trong giấy tờ mua bán.
Thử ở nơi đông mèo như trại cũng có hạn chế: nhiều con một chỗ thì lượng protein cao hơn khi ở nhà với một con. Phản ứng mạnh ở trại chưa chắc là không nuôi được, nhưng là tín hiệu cần nói lại với bác sĩ.
Sống chung bớt khổ khi đã có mèo
Nếu đã quyết nuôi, một số thói quen trong nhà giúp giảm lượng protein lơ lửng trong không khí. Không cách nào làm triệt để, nhưng gộp lại thường thấy dễ thở hơn:
- Giữ phòng ngủ của người dị ứng là vùng không có mèo, đóng cửa cả ngày lẫn đêm.
- Dùng máy lọc không khí có màng lọc HEPA ở phòng sinh hoạt chung và phòng ngủ.
- Giặt chăn, vỏ gối, đệm mèo nằm hằng tuần bằng nước ấm; ưu tiên rèm, ghế dễ giặt thay vì nỉ, nhung.
- Hút bụi bằng máy có màng lọc tốt, lau sàn ẩm thay vì quét khô làm bụi bay lên.
- Để người không dị ứng chải lông cho mèo, chải ở ban công hoặc chỗ thoáng.
- Rửa tay sau khi vuốt mèo, không đưa tay lên mắt, lên mũi.
Với giống lông dài như Siberia, chải đều đặn giúp lông rụng nằm trên lược thay vì nằm trên sofa. Với Sphynx, tắm và lau da theo lịch đều quan trọng cho cả mèo lẫn người.
Khi nào không nên nuôi
Người có hen suyễn, từng khó thở, tức ngực hay phải đi cấp cứu vì dị ứng không nên tự thử nghiệm với một con mèo ở nhà. Hãy hỏi bác sĩ trước và làm theo tư vấn. Không bài viết nào, kể cả bài này, thay được việc khám.
Cũng nên nghĩ tới những người khác trong nhà. Một đứa trẻ hay người già trong gia đình bị dị ứng sẽ không tự tránh mèo được như người lớn khoẻ. Nếu phải giữ mèo ở một phòng riêng gần như suốt ngày để tránh người dị ứng, cuộc sống của chính con mèo cũng thiệt thòi.
Nếu sau khi thử kỹ bạn vẫn phản ứng rõ, có nhiều cách gần mèo mà không nuôi: làm tình nguyện ở nhóm cứu hộ trong thời gian ngắn, chơi với mèo của bạn bè, hoặc chờ một thời gian rồi thử lại khi sức khoẻ khác đi. Từ bỏ ý định nuôi đúng lúc là quyết định có trách nhiệm với cả bạn lẫn con mèo.
Một trường hợp hay gặp nữa là dị ứng chỉ xuất hiện sau vài tháng nuôi, khi lượng protein trong nhà tích dần. Nếu chuyện này xảy ra, đừng vội gửi mèo đi trong một ngày. Gặp bác sĩ, thử áp dụng đủ các thói quen giảm protein ở trên trong vài tuần, theo dõi xem triệu chứng có dịu đi không, rồi mới quyết định với cái đầu bình tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Có giống mèo nào hoàn toàn không gây dị ứng không?
Không có. Mọi con mèo đều tiết protein Fel d 1 qua da và nước bọt, là nguồn gây dị ứng chính. Một số giống như Siberia, Nga xanh, Bali được nhiều người nuôi kể là ít gây khó chịu hơn, nhưng đó là mức độ và kinh nghiệm cá nhân, không phải bảo đảm.
Mèo Sphynx không lông có gây dị ứng không?
Có thể có. Sphynx không có lông để rụng nhưng da vẫn tiết dầu và protein gây dị ứng. Một số người dị ứng nhẹ thấy dễ chịu hơn vì ít lông bay trong nhà, số khác vẫn phản ứng. Cần thử trực tiếp trước khi mua.
Mèo đực hay mèo cái ít gây dị ứng hơn?
Nhiều tài liệu cho biết mèo đực chưa triệt sản thường tiết nhiều Fel d 1 hơn, còn mèo cái và mèo đực đã triệt sản thường dễ chịu hơn với người nhạy cảm. Đây là xu hướng chung, từng con vẫn khác nhau.
Làm sao biết mình có dị ứng mèo không trước khi mua?
Nên gặp bác sĩ để được tư vấn và làm xét nghiệm nếu cần. Sau đó ở cạnh đúng giống, đúng con mèo định mua vài lần, mang về chiếc khăn đã cọ vào mèo để thử ở nhà. Người có hen suyễn không nên tự thử khi chưa hỏi bác sĩ.
Mèo ít rụng lông có phải là mèo ít gây dị ứng?
Không hẳn. Lông chỉ là thứ chở protein đi khắp nhà. Mèo ít rụng lông có thể giúp giảm phần nào, nhưng nếu con mèo đó tiết nhiều protein thì người dị ứng vẫn phản ứng. Hai chuyện này liên quan nhưng không đồng nghĩa.
Đang nuôi mèo mà bị dị ứng thì làm sao?
Giữ phòng ngủ không có mèo, dùng máy lọc không khí, giặt chăn đệm hằng tuần, nhờ người khác chải lông cho mèo và rửa tay sau khi vuốt. Phản ứng nặng hoặc khó thở thì đi khám ngay và hỏi bác sĩ về việc tiếp tục nuôi.