MeoCanh.comMèo Cảnh
Sức khoẻ và bệnh hay gặp theo giống

Bệnh thận đa nang ở mèo Ba Tư: di truyền thế nào và xét nghiệm gen để làm gì

Thận đa nang là bệnh di truyền trội được nhắc nhiều ở mèo Ba Tư, Exotic, Himalaya. Cách bệnh truyền qua lứa, xét nghiệm gen, siêu âm thận và dấu hiệu cần đi khám.

A fluffy silver Persian cat sitting on a padded table while a vet hand holds a smooth ultrasound probe nearby, soft clinic light, calm mood

Bệnh thận đa nang là bệnh di truyền khiến trong thận mọc nhiều túi chứa dịch từ khi mèo còn nhỏ; các túi lớn dần theo năm tháng, chèn ép mô thận lành và có thể dẫn tới suy thận ở tuổi trưởng thành. Bệnh được nhắc nhiều ở mèo Ba Tư và các giống có máu Ba Tư như Exotic, Himalaya, một số dòng Anh lông ngắn. Bệnh truyền theo kiểu trội: chỉ cần một bản sao gen bệnh từ bố hoặc mẹ là mèo con mắc. Xét nghiệm gen giúp biết mèo có mang gen đó hay không, nhờ vậy người nhân giống loại được bệnh khỏi dòng mèo của mình.

Bài này giải thích nguyên lý di truyền, cách xét nghiệm và những gì người nuôi một con mèo Ba Tư nên hỏi. Không có phần nào ở đây thay cho việc khám, và mọi quyết định về chăm sóc thận cho mèo đã có bệnh cần đi theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

Thận đa nang diễn ra trong cơ thể mèo thế nào

Thận của mèo gồm hàng chục nghìn đơn vị lọc nhỏ, làm nhiệm vụ lọc chất thải khỏi máu và giữ lại nước. Ở mèo mang gen bệnh, các ống nhỏ trong thận phát triển bất thường, tạo thành những túi dịch li ti. Ban đầu túi rất nhỏ, thận vẫn làm việc bình thường. Theo thời gian, túi to lên và nhiều thêm, phần mô thận lành bị đẩy sang bên và teo dần.

Thận có sức dự trữ rất lớn, nên mèo chỉ có biểu hiện khi phần lớn chức năng đã mất. Đó là lý do bệnh này thường bị phát hiện muộn. Có con đến tuổi trung niên mới có dấu hiệu, có con từ khá sớm, có con sống đến già mà thận vẫn đủ dùng. Tốc độ tiến triển khác nhau rất nhiều giữa các cá thể, ngay cả trong cùng một lứa.

Ngoài thận, ở một số mèo túi dịch còn xuất hiện ở gan, nhưng thường ít gây vấn đề hơn. Điều quan trọng với người nuôi là hiểu đây là bệnh có sẵn từ lúc sinh, không phải do cách cho ăn hay chăm sóc gây ra. Chăm tốt không làm biến mất túi dịch, nhưng giúp phát hiện sớm và giữ cho thận còn lại làm việc lâu hơn, theo hướng dẫn của bác sĩ.

Di truyền trội nghĩa là gì với một lứa mèo con

Mỗi con mèo có hai bản sao của mỗi gen, một từ bố, một từ mẹ. Với thận đa nang, gen bệnh là trội, tức là chỉ một bản sao lỗi cũng đủ gây bệnh. Không có chuyện "mang gen mà không bệnh" như ở các bệnh lặn; con nào có gen là có túi dịch trong thận, chỉ khác nhau ở mức độ và tốc độ.

Khi một con bố hoặc mẹ mang một bản sao gen bệnh và con kia sạch, mỗi mèo con trong lứa có khả năng nhận gen bệnh như tung đồng xu, khoảng một nửa. Khi cả bố lẫn mẹ đều mang gen, khả năng mèo con mắc cao hơn nhiều. Người ta ghi nhận rằng mèo con nhận hai bản sao lỗi thường không phát triển được và mất từ trong bụng mẹ, nên trên thực tế gần như mọi mèo bệnh đang sống đều mang một bản sao.

Hệ quả quan trọng nhất của kiểu di truyền trội: một con mèo xét nghiệm sạch thì không thể truyền gen này cho con, dù bố mẹ nó có bệnh. Vì thế, bằng cách chỉ cho những con đã xét nghiệm sạch tham gia sinh sản, người nhân giống có thể xoá bệnh khỏi dòng mèo của mình chỉ trong một thế hệ. Đây là lý do các trại Ba Tư có trách nhiệm coi việc xét nghiệm là điều tối thiểu.

Cần nói rõ, xét nghiệm gen phổ biến hiện nay tìm một biến thể cụ thể đã được xác định ở các giống gốc Ba Tư. Có những trường hợp thận nhiều nang mà không mang biến thể này; hiếm, nhưng có. Đó là chỗ siêu âm bổ sung cho xét nghiệm gen.

Xét nghiệm gen và siêu âm thận bổ sung cho nhau

Người mua mèo Ba Tư nên phân biệt hai loại giấy tờ trại có thể đưa ra. Mỗi loại trả lời một câu hỏi khác nhau:

Điều cần biếtXét nghiệm genSiêu âm thận
Cách lấy mẫuQue tăm bông quệt niêm mạc má, hoặc mẫu máuBác sĩ cạo ít lông bụng và soi thận bằng đầu dò
Làm khi nàoBất kỳ tuổi nào, kể cả mèo conChính xác hơn khi mèo đã lớn đủ để nang hiện rõ
Cho biết điều gìCó hay không biến thể gen đã biếtThận lúc này có nang không, to hay nhỏ, bao nhiêu
Làm mấy lầnMột lần là đủ cho cả đờiCó thể nhắc lại để theo dõi mèo đã có nang
Giới hạnKhông phát hiện các nguyên nhân hiếm khácPhụ thuộc vào máy và kinh nghiệm người soi

Khi nhận giấy kết quả xét nghiệm, nhìn kỹ tên mèo, số chip hoặc mã nhận dạng trên giấy có khớp với con mèo đang được bán hay không. Một tờ kết quả đẹp của "mèo bố" không nói gì về mèo con nếu không có kèm kết quả của mèo mẹ, hoặc của chính mèo con. Câu hỏi đúng là: cả bố và mẹ đều đã xét nghiệm sạch chưa? Nếu đúng vậy, mèo con không thể mang gen này.

Dấu hiệu thận yếu cần đưa mèo đi khám

Những dấu hiệu dưới đây gặp ở nhiều bệnh thận chứ không riêng thận đa nang, và cũng gặp ở bệnh tiểu đường, cường giáp. Chúng chỉ là lý do để đi khám, không phải để tự kết luận:

  • Uống nước nhiều hơn hẳn trước, chủ nuôi phải đổ nước thường xuyên hơn.
  • Đi tiểu nhiều, cục cát vón to hơn hoặc nhiều cục hơn mọi ngày.
  • Ăn ít đi, kén ăn, sụt cân dần dù vẫn ăn.
  • Nôn nhiều lần trong tuần, hơi thở có mùi lạ.
  • Lông xơ, rụng nhiều, mèo bớt tự liếm chải.
  • Mệt, ngủ nhiều, ít quan tâm tới đồ chơi và người nhà.

Một cách đơn giản để theo dõi lượng nước là đong nước vào bát mỗi sáng bằng cùng một chiếc cốc và ghi lại lượng còn thừa. Nếu nhà có nhiều mèo, việc này khó chính xác, nhưng xu hướng tăng rõ rệt vẫn nhận ra được. Mang sổ ghi này theo khi khám giúp bác sĩ có thêm dữ liệu.

Với mèo Ba Tư chưa rõ tình trạng gen, bác sĩ có thể đề nghị kiểm tra chức năng thận bằng xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ khi mèo vào tuổi trưởng thành, thay vì chờ tới khi có dấu hiệu.

Nếu mèo nhà đã được xác định mang gen

Đừng hoảng, hỏi bác sĩ về mức độ hiện tại. Mang gen không đồng nghĩa với suy thận ngay. Siêu âm và xét nghiệm máu cho biết thận đang làm việc thế nào; nhiều mèo còn nhiều năm sống bình thường.

Lập lịch kiểm tra theo lời bác sĩ. Xét nghiệm máu, nước tiểu, đo huyết áp định kỳ giúp phát hiện sớm khi chức năng thận bắt đầu giảm, để bác sĩ điều chỉnh chăm sóc kịp thời.

Khuyến khích mèo uống nước. Đặt nhiều bát nước ở nhiều chỗ, thay nước thường xuyên, cân nhắc thức ăn ướt. Những điều này hợp với hầu hết mèo, nhưng chế độ ăn dành riêng cho thận yếu chỉ nên đổi khi bác sĩ chỉ định.

Không tự dùng thuốc giảm đau hay thuốc của người. Nhiều loại thuốc thải qua thận, có thể gây hại cho thận đang yếu. Mọi thuốc cho mèo cần được bác sĩ thú y kê.

Không cho mèo tham gia sinh sản. Một con mèo mang gen trội cho lứa nào cũng có khả năng truyền bệnh cho một phần đàn con. Triệt sản là lựa chọn có trách nhiệm, bàn thời điểm với bác sĩ.

Báo cho trại đã bán mèo. Trại tử tế muốn biết để kiểm tra lại bố mẹ và các mèo khác trong dòng. Đây cũng là lúc xem lại điều khoản bảo hành sức khoẻ trong hợp đồng mua bán.

Mua mèo Ba Tư, Exotic: những câu nên hỏi về thận

Trước khi đặt cọc, hỏi thẳng trại: bố mẹ của lứa này đã xét nghiệm gen thận đa nang chưa, xét nghiệm ở đâu, có thể xem bản kết quả không. Trại có trách nhiệm thường sẵn sàng cho xem và giải thích. Nếu trại nói "dòng này sạch, không cần xét nghiệm", đó là câu trả lời chưa đủ, vì sạch hay không chỉ biết được qua kết quả.

Hỏi tiếp: trại đã từng có mèo mang gen trong dòng chưa, đã xử lý thế nào. Một trại thành thật kể rằng nhiều năm trước có con dương tính và đã loại khỏi chương trình sinh sản là dấu hiệu tốt hơn một trại khẳng định chưa bao giờ gặp vấn đề gì.

Với Exotic, Himalaya, Anh lông ngắn hoặc mèo lai có máu Ba Tư, đặt câu hỏi tương tự. Gen bệnh đi theo dòng máu, không theo chiều dài lông hay tên giống trên giấy. Một con mèo lai Ba Tư ở nhà dân không có giấy tờ gì vẫn có thể mang gen, và chỉ xét nghiệm mới trả lời được.

Nếu mèo đã về nhà mà chưa rõ tình trạng, có thể nhờ bác sĩ thú y gửi mẫu xét nghiệm. Chi phí và thời gian trả kết quả tuỳ nơi nhận mẫu, hỏi phòng khám để biết. Kết quả này cũng hữu ích nếu sau này mèo cần điều trị bất kỳ bệnh gì liên quan tới thận.

Người nuôi mèo Ba Tư ở nhà có cho mèo sinh một lứa không

Nhiều gia đình nuôi một cặp Ba Tư hoặc một bé mèo cái và muốn cho sinh một lứa "để giữ giống". Với giống có bệnh di truyền trội như thận đa nang, đây là lúc cần dừng lại hỏi trước khi quyết. Nếu chưa xét nghiệm, gia đình không biết mình có đang đẩy gen bệnh sang những ngôi nhà sẽ nhận mèo con hay không. Mèo con trông khoẻ mạnh lúc hai, ba tháng tuổi, còn bệnh thì có thể đợi nhiều năm mới lộ.

Trước khi cho mèo nhà sinh, tối thiểu nên xét nghiệm cả mèo cái lẫn mèo đực sẽ phối. Kết quả sạch ở cả hai bên mới loại được bệnh này khỏi lứa con. Ngoài thận, giống Ba Tư còn có những vấn đề khác liên quan tới khuôn mặt ngắn, như đường thở và răng, cần được bác sĩ thú y đánh giá. Phần nhân giống có trách nhiệm được bàn kỹ hơn ở danh mục nhân giống và mở trại mèo của trang.

Nếu không chắc mình có đủ điều kiện để làm những việc này, triệt sản cho mèo và để việc nhân giống cho những trại theo dõi sức khoẻ bài bản là một quyết định tử tế với chính con mèo và với những người nuôi sau.

Câu hỏi thường gặp

Mèo Ba Tư nào cũng bị thận đa nang phải không?

Không. Thận đa nang là bệnh di truyền, chỉ những con mang gen bệnh mới mắc. Nhờ nhiều năm xét nghiệm và chọn lọc, nhiều dòng Ba Tư đã sạch gen này. Cách biết chắc là xem kết quả xét nghiệm của bố mẹ hoặc của chính con mèo.

Bố mẹ xét nghiệm sạch thì mèo con có cần xét nghiệm lại không?

Với thận đa nang, gen bệnh là trội nên nếu cả bố và mẹ đều sạch thì mèo con không thể nhận gen này. Mèo con dự định làm giống vẫn thường được xét nghiệm riêng để có giấy tờ của chính nó.

Mèo mang gen thận đa nang sống được bao lâu?

Không có câu trả lời chung. Tốc độ túi dịch lớn lên khác nhau rất nhiều giữa các con. Có mèo sống đến già mà thận vẫn đủ dùng, có mèo suy thận sớm hơn. Bác sĩ thú y đánh giá dựa trên siêu âm và xét nghiệm định kỳ.

Thức ăn có làm mèo bị thận đa nang không?

Không. Bệnh có sẵn từ lúc sinh do gen. Chế độ ăn và lượng nước uống ảnh hưởng tới sức khoẻ thận nói chung, nhưng không gây ra và cũng không xoá được túi dịch. Đổi sang thức ăn dành cho thận yếu chỉ khi bác sĩ chỉ định.

Siêu âm thận lúc mèo con hai tháng tuổi có chính xác không?

Nang ở mèo rất nhỏ có thể chưa hiện rõ trên siêu âm, nên kết quả bình thường ở tuổi quá nhỏ chưa đủ để khẳng định. Xét nghiệm gen làm được ở mọi tuổi và cho câu trả lời rõ hơn về việc có mang biến thể đã biết.

Mèo lai Ba Tư không giấy tờ có cần xét nghiệm thận đa nang không?

Nên cân nhắc, nhất là khi định cho sinh sản hoặc khi mèo đã có dấu hiệu uống nhiều, tiểu nhiều. Gen đi theo dòng máu, không theo giấy tờ. Hỏi bác sĩ thú y về việc gửi mẫu xét nghiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138