Mèo colorpoint là mèo có thân sáng màu còn mặt, tai, bốn chân và đuôi sẫm màu, luôn đi kèm mắt xanh dương. Kiểu màu này do một biến thể của men tạo sắc tố chỉ hoạt động ở nơi da mát; mặt, tai, chân và đuôi là những vùng mát nhất trên cơ thể mèo nên lông ở đó sẫm, còn thân ấm nên lông nhạt.
Colorpoint là kiểu màu đặc trưng của mèo Xiêm, Himalaya, Ragdoll, Birman, và được công nhận ở nhiều giống khác như mèo Anh lông ngắn hay Exotic. Phần dưới giải thích cơ chế, các màu điểm thường gặp, diễn biến màu theo tuổi và nhiệt độ, cách phân biệt colorpoint thật với mèo chỉ có mặt sẫm, và những điều thực tế khi nuôi mèo colorpoint ở Việt Nam.
Cơ chế: men tạo màu nhạy với nhiệt độ
Sắc tố ở lông mèo được tạo ra nhờ một men có tên tyrosinase. Ở mèo colorpoint, gen điều khiển men này mang một biến thể khiến men chỉ làm việc tốt khi nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt. Ở chỗ da ấm như lưng, bụng, sườn, men gần như ngừng hoạt động nên lông mọc ra nhạt màu. Ở những chỗ mát hơn như mũi, tai, bàn chân và đuôi, men hoạt động bình thường nên lông sẫm.
Biến thể gen này là gen lặn, nghĩa là mèo con phải nhận một bản từ bố và một bản từ mẹ mới biểu hiện colorpoint. Hai con mèo không phải colorpoint vẫn có thể sinh ra mèo con colorpoint nếu cả hai cùng mang gen ẩn. Đó là lý do đôi khi một lứa mèo Anh lông ngắn xám xanh lại có một bé mắt xanh dương, mặt sẫm.
Cùng nhóm gen này còn có những biến thể khác cho ra kiểu màu của mèo Miến Điện (Burmese) và mèo Tonkinese, nơi sự khác biệt giữa thân và điểm mềm hơn, mắt có màu vàng hoặc xanh ngọc. Ở bài này, colorpoint được hiểu theo nghĩa hẹp quen dùng ở Việt Nam: thân sáng, điểm sẫm rõ, mắt xanh dương.
Các màu điểm thường gặp và cách gọi
Tên của mèo colorpoint ghép từ màu của phần điểm và chữ point. Màu thân luôn là bản nhạt của màu điểm.
| Tên | Màu điểm | Màu thân | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Seal point | Nâu đen đậm | Ngà, nâu sữa | Kiểu kinh điển của mèo Xiêm |
| Blue point | Xám xanh | Trắng xanh lạnh | Bản nhạt của seal point |
| Chocolate point | Nâu sô cô la sáng | Ngà ấm | Điểm hiện chậm, mèo con lâu thấy màu |
| Lilac point | Xám hồng tím | Trắng tinh, rất sáng | Tương phản nhẹ nhất |
| Red point, flame point | Cam đỏ | Trắng kem | Hay lộ vằn mờ ở mặt |
| Cream point | Kem | Trắng | Dễ nhầm với mèo trắng lúc nhỏ |
| Lynx point, tabby point | Có vằn trên mặt, chân, đuôi | Sáng | Thấy chữ M và vạch quanh mắt |
| Tortie point | Đồi mồi đan màu ở điểm | Sáng, có thể loang nhẹ | Gần như toàn là mèo cái |
Ở mèo Ragdoll và Birman, colorpoint còn ghép với mảng trắng thành các kiểu mitted (đi găng trắng), bicolor (mặt chữ V ngược trắng) hoặc găng trắng ở bốn bàn chân. Các bài hồ sơ giống trong danh mục giống mèo lông dài nói kỹ về từng kiểu ấy.
Mèo con colorpoint sinh ra trắng và đậm dần theo tuổi
Trong bụng mẹ, toàn thân mèo con được giữ ấm đều, nên men tạo màu không hoạt động ở đâu cả. Mèo con colorpoint vì thế sinh ra gần như trắng hoặc kem toàn thân. Sau vài ngày tới vài tuần, các vùng mát như mép tai, mũi, đuôi bắt đầu chuyển xám rồi sẫm dần. Seal point và blue point thường hiện điểm sớm; chocolate, lilac, cream hiện chậm hơn và có khi tới vài tháng mới đọc được màu chắc chắn.
Theo tuổi, thân mèo colorpoint cũng sẫm dần. Mèo trưởng thành và mèo lớn tuổi thường có thân ngả màu, nhất là ở lưng và sườn, vì tuần hoàn ngoài da thay đổi và lông mọc chậm hơn. Ở một số giống, giới nhân giống chấp nhận chuyện thân sẫm dần theo tuổi; khi thi, mèo lớn tuổi được nhìn nhận khác mèo trẻ.
Điều này có hệ quả thực tế khi mua: bé mèo colorpoint hai tháng có điểm còn mờ, chưa đủ để kết luận là seal hay chocolate, blue hay lilac. Ảnh bố mẹ và những lứa trước giúp đoán tốt hơn. Trại tử tế thường chỉ ghi màu chắc chắn khi mèo con đã đủ lớn để đọc rõ, hoặc ghi chú rằng màu còn có thể điều chỉnh.
Nhiệt độ thay đổi, màu cũng thay đổi
Nuôi ở nơi nóng, thân sáng hơn. Mèo colorpoint sống ở khí hậu nóng hoặc trong nhà ít bật điều hoà thường có thân sáng, tương phản giữa thân và điểm rõ. Đây là lợi thế thẩm mỹ khi nuôi ở phần lớn các tỉnh phía Nam.
Nằm phòng lạnh lâu, thân sẫm hơn. Mèo ngủ cả ngày trong phòng điều hoà nhiệt độ thấp hoặc sống ở vùng cao mát mẻ có thể có thân ngả màu nhiều hơn sau vài lần thay lông.
Cạo lông hay băng bó, lông mọc lại sẫm. Chỗ da bị cạo trống khi đi phẫu thuật hay khi cạo lông mùa hè sẽ mát hơn, nên lông mọc lại ở đó thường sẫm. Vết sẫm này thường nhạt đi sau một hoặc vài chu kỳ thay lông; không cần lo.
Sốt hay bệnh có thể làm điểm nhạt. Khi thân nhiệt tăng kéo dài, phần lông mọc trong giai đoạn đó có thể nhạt hơn. Đây là quan sát phụ, không dùng để tự đoán bệnh; mèo có dấu hiệu mệt, bỏ ăn, nóng người thì nên đi khám thú y.
Mùa thay lông, màu không đều. Lúc lông cũ chưa rụng hết và lông mới đã mọc, thân có thể loang nhẹ. Chải lông đều đặn giúp bộ lông về một tông nhanh hơn.
Phân biệt colorpoint thật với mèo chỉ có mặt sẫm
Không phải con mèo mặt sẫm, thân sáng nào cũng là colorpoint. Một số trường hợp hay bị gọi nhầm:
- Mèo kem hoặc đỏ nhạt có mặt đậm hơn thân: mắt thường là vàng hoặc đồng, không phải xanh dương. Đây là màu trơn có vằn mờ, không phải colorpoint.
- Mèo đồi mồi có mảng sẫm trên mặt: mảng sẫm phân bố ngẫu nhiên chứ không theo năm vùng mát; mắt cũng không xanh dương.
- Mèo lai mang một bản gen colorpoint: vì gen lặn nên mèo chỉ mang một bản trông hoàn toàn bình thường, không có điểm, không có mắt xanh dương.
- Mèo kiểu Miến Điện hoặc Tonkinese: điểm có nhưng tương phản mềm hơn, mắt vàng hoặc xanh ngọc; người bán đôi khi vẫn gọi chung là mèo point.
- Mèo trắng mắt xanh lúc nhỏ: mèo con colorpoint màu nhạt như cream hay lilac lúc vài tuần tuổi có thể trông như mèo trắng; đợi vài tuần sẽ thấy điểm hiện ra.
Ba dấu hiệu nên đủ cùng lúc: điểm sẫm ở đủ mặt, tai, chân, đuôi; thân sáng hơn điểm rõ ràng; mắt xanh dương. Thiếu mắt xanh dương thì gần như chắc chắn không phải colorpoint theo nghĩa hẹp.
Nuôi mèo colorpoint ở Việt Nam: những điều thực tế
Mèo colorpoint không cần chăm sóc khác về màu lông, nhưng có vài điều người nuôi nên biết trước để khỏi lo nhầm. Thứ nhất, màu thân sẽ thay đổi theo mùa và theo tuổi, nên đừng so con mèo của mình với ảnh mẫu chụp ở xứ lạnh rồi nghĩ mèo bị lai. Thứ hai, chỗ cạo lông khi triệt sản hoặc khi tiểu phẫu sẽ sẫm một thời gian; nên báo trước cho cả nhà để không ai hoảng.
Thứ ba, nền thân sáng khiến vết ố quanh mắt, quanh miệng, vết bẩn ở chân dễ lộ hơn. Lau nhẹ bằng khăn ẩm mỗi ngày là đủ cho phần lớn mèo. Mắt chảy nước nhiều, đỏ, nheo mắt hay có ghèn màu thì nên đưa mèo đi khám thú y. Thứ tư, mắt xanh dương ở mèo colorpoint là màu bình thường của kiểu màu này, không liên quan tới chuyện điếc như ở mèo trắng mắt xanh; đây là hai cơ chế khác nhau.
Một số dòng mèo Xiêm từng được ghi nhận hay bị lác mắt hoặc có đuôi gãy khúc; giới nhân giống đã chọn lọc để giảm những nét này. Nếu bạn để ý thấy mèo lác rõ hoặc đi lại vụng về, hãy nhờ bác sĩ thú y kiểm thêm thay vì tự kết luận.
Colorpoint ở những giống mèo quen thuộc
Cùng một gen nhưng mỗi giống mang colorpoint theo một cách riêng, vì dáng người, độ dài lông và mảng trắng đi kèm khác nhau. Bảng dưới giúp bạn hình dung trước khi đọc hồ sơ từng giống.
| Giống | Lông | Colorpoint thể hiện thế nào | Điều nên biết |
|---|---|---|---|
| Xiêm | Ngắn, sát thân | Tương phản rõ, thân thon, mặt nêm | Colorpoint là bắt buộc của giống; mèo Xiêm ta thân tròn hơn |
| Himalaya | Dài, dày | Thân Ba Tư, màu điểm của Xiêm | Nhiều hội xếp chung với Ba Tư như một nhóm màu |
| Ragdoll | Dài vừa, mềm | Point, mitted hoặc bicolor | Mèo con trắng lâu, đọc màu muộn |
| Birman | Dài vừa, mượt | Luôn có găng trắng ở bốn bàn chân | Ranh giới găng gọn là điểm được chú ý |
| Anh lông ngắn, Exotic | Ngắn, dày | Thân tròn đặc, điểm mềm hơn Xiêm | Hay gọi ALN colorpoint, ALN point |
| Mèo lai | Tuỳ | Điểm có, thân thường không sáng đều | Không có giấy tờ thì gọi theo kiểu màu, không gọi tên giống |
Khi tin rao chỉ ghi "mèo point" mà không ghi giống, hãy hỏi dáng người, độ dài lông và giấy tờ bố mẹ. Một bé mèo point lông dài mặt tròn có thể là Himalaya, Ragdoll hay mèo lai Ba Tư, và mỗi khả năng kéo theo cách chăm, cỡ người khi trưởng thành và tính nết khác nhau. Danh mục giống mèo lông dài của trang có hồ sơ riêng để bạn đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Mèo colorpoint có phải là mèo Xiêm không?
Không nhất thiết. Colorpoint là kiểu màu, xuất hiện ở nhiều giống: Xiêm, Himalaya, Ragdoll, Birman, Anh lông ngắn, Exotic và cả mèo lai. Mèo Xiêm luôn là colorpoint, nhưng mèo colorpoint chưa chắc là Xiêm; cần nhìn dáng người, khuôn mặt và giấy tờ giống.
Vì sao mèo colorpoint nhà mình càng lớn càng sẫm thân?
Thân mèo colorpoint sẫm dần theo tuổi là diễn biến bình thường, vì nhiệt độ ngoài da và tốc độ mọc lông thay đổi. Nuôi trong phòng lạnh nhiều cũng làm thân ngả màu. Nếu sẫm màu kèm rụng lông, da bất thường hay mèo mệt thì nên đi khám thú y.
Chỗ cạo lông khi triệt sản mọc lại màu sẫm có sao không?
Không đáng lo. Da trống ở chỗ cạo mát hơn nên men tạo màu hoạt động mạnh, lông mọc lại sẫm. Vệt sẫm thường nhạt dần sau một hoặc vài lần thay lông. Đây là đặc điểm của gen colorpoint, không phải dấu hiệu bệnh.
Mèo colorpoint có phải luôn có mắt xanh dương?
Theo nghĩa hẹp mà người Việt quen dùng, đúng vậy: mắt xanh dương là dấu hiệu đi kèm của gen colorpoint. Những kiểu màu gần giống như Miến Điện hay Tonkinese có điểm sẫm nhưng mắt vàng hoặc xanh ngọc, và thường được gọi tên riêng.
Hai mèo không phải colorpoint có sinh ra mèo con colorpoint được không?
Được, nếu cả bố và mẹ cùng mang một bản gen colorpoint ẩn. Gen này là gen lặn nên mèo mang gen trông hoàn toàn bình thường. Xét nghiệm gen màu lông có thể cho biết mèo bố mẹ có mang gen này hay không.
Mèo con colorpoint mấy tháng thì đọc được màu điểm chắc chắn?
Seal point và blue point thường đọc được khá rõ sau vài tuần. Chocolate, lilac, cream và các màu nhạt có khi phải đợi tới hai ba tháng hoặc hơn. Ảnh bố mẹ và các lứa trước giúp đoán tốt hơn khi mèo con còn nhỏ.