Mèo mang thai trung bình khoảng chín tuần, thường quanh sáu mươi ba tới sáu mươi lăm ngày tính từ ngày phối, có thể sớm hoặc muộn vài ngày. Người nuôi thường chỉ nhận ra từ tuần thứ ba khi núm vú hồng lên, bụng rõ dần từ khoảng tuần thứ năm. Nên chuẩn bị ổ đẻ trước một hai tuần, theo dõi sát tuần cuối, và gọi thú y ngay nếu mèo rặn mạnh lâu mà không ra con, chảy dịch bất thường hoặc mệt lả.
Phần dưới đi theo trình tự của chín tuần: xác định có thai, chăm mèo mẹ, chuẩn bị ổ, dấu hiệu sắp đẻ, ca đẻ bình thường trông thế nào, và danh sách những tình huống không được chờ. Bài viết cho người nuôi hiểu để phối hợp với bác sĩ thú y, không thay được việc khám thai.
Mèo mang thai bao lâu và tính ngày dự sinh thế nào
Thời gian mang thai của mèo thường được nói là khoảng sáu mươi ba tới sáu mươi lăm ngày, dao động bình thường từ khoảng năm mươi tám tới gần bảy mươi ngày. Khó tính chính xác vì mèo có thể giao phối nhiều lần trong vài ngày và trứng rụng sau giao phối, nên người nuôi thường lấy ngày phối đầu tiên làm mốc rồi theo dõi một khoảng vài ngày trước và sau ngày dự sinh.
Với mèo được gửi phối ở trại khác, hãy ghi lại ngày đưa mèo cái tới, ngày thấy giao phối và ngày đón về. Với mèo lỡ ra ngoài, chỉ có thể ước đoán qua các dấu hiệu và nhờ bác sĩ thú y đánh giá tuổi thai bằng siêu âm. Mèo đẻ quá sớm, khi thai mới khoảng tám tuần hoặc ít hơn, thì mèo con thường rất yếu, cần thú y can thiệp.
Ghi ngày dự sinh lên lịch trong nhà, đánh dấu luôn hai mốc: khoảng một tuần trước ngày đó để chuẩn bị xong mọi thứ, và mốc quá ngày dự sinh vài ngày mà chưa có dấu hiệu đẻ để gọi bác sĩ hỏi ý kiến.
Nhận biết mèo có thai theo từng giai đoạn
Mỗi con mèo một khác, nhất là mèo đẻ lứa đầu và mèo nhiều lông. Bảng dưới là các mốc thường gặp, chỉ để hình dung:
| Thời điểm | Thường thấy gì | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Tuần 1–2 | Gần như không có dấu hiệu, mèo hết động dục | Ghi ngày phối, giữ mèo trong nhà, ăn uống bình thường |
| Khoảng tuần 3 | Núm vú hồng và to hơn, có mèo ăn ít, hơi nôn nhẹ vài ngày | Hẹn bác sĩ thú y khám xác nhận, có thể siêu âm |
| Tuần 4–5 | Bụng tròn dần, tăng cân rõ, mèo ăn khoẻ hơn | Hỏi bác sĩ về chế độ ăn nửa sau thai kỳ |
| Tuần 6–7 | Bụng to, đôi khi thấy thai cử động, mèo nằm nhiều | Đặt ổ đẻ cho mèo làm quen, hạn chế leo cao |
| Tuần 8–9 | Vú căng, có thể rỉ sữa, mèo tìm chỗ kín, bồn chồn | Có thể chụp phim đếm con theo lời bác sĩ, chuẩn bị đồ đỡ đẻ |
Đừng ấn bụng mèo để "sờ thai" tại nhà. Thao tác thô có thể làm tổn thương thai và mèo mẹ. Siêu âm ở phòng khám xác nhận được có thai từ khá sớm, còn chụp phim ở tuần cuối giúp biết số con, rất có ích để biết ca đẻ đã xong hay chưa.
Chăm mèo mẹ trong thời gian mang thai
Nửa đầu thai kỳ, mèo mẹ ăn uống gần như bình thường, không cần ép ăn nhiều. Nửa sau, nhu cầu năng lượng tăng dần và nhiều bác sĩ thú y khuyên chuyển từ từ sang loại thức ăn có năng lượng và đạm cao hơn, thường là loại dành cho mèo con hoặc cho mèo mang thai, cho ăn nhiều bữa nhỏ vì bụng chật. Đổi thức ăn nên làm dần trong khoảng một tuần như mọi lần đổi khác.
Không tự cho mèo mẹ uống thuốc, men, vitamin hay thuốc tẩy giun khi chưa hỏi bác sĩ, vì nhiều loại không dùng được trong thai kỳ. Tương tự, đừng tự bổ sung thêm canxi; việc này nếu cần thì bác sĩ sẽ chỉ định và thời điểm rất quan trọng. Lịch tiêm phòng cũng phải hỏi lại, nhiều loại vắc xin không tiêm khi đang có thai.
Giữ mèo mẹ trong nhà, tránh tiếp xúc mèo lạ hay mèo bệnh. Hạn chế chỗ nhảy cao ở những tuần cuối khi bụng nặng. Tiếp tục chải lông nhẹ, với giống lông dài có thể tỉa gọn lông quanh vùng vú và vùng sinh dục trước ngày sinh để mèo con dễ tìm vú và ổ sạch hơn. Cân mèo mẹ mỗi tuần, mèo mang thai khoẻ thường tăng cân đều.
Chuẩn bị ổ đẻ và đồ dùng
Ổ đẻ nên sẵn sàng từ khoảng hai tuần trước ngày dự sinh để mèo mẹ quen và chọn nó, thay vì chui vào tủ quần áo hay gầm giường:
- Một thùng các tông hoặc hộp gỗ thấp, rộng đủ để mèo mẹ nằm duỗi người, thành đủ cao để mèo con không bò ra, khoét một cửa vào ở độ cao vừa bước.
- Lót nhiều lớp khăn cũ hoặc tấm lót thấm, dễ thay; tránh vải xơ sợi dài làm mèo con vướng chân.
- Đặt ổ ở phòng yên tĩnh, ít người qua lại, không gió lùa, không ngay dưới luồng điều hoà; có thể che một phần để ổ đủ kín.
- Khăn sạch khô để lau mèo con, găng tay sạch, giấy lau, túi đựng rác.
- Một cân nhà bếp để cân mèo con, sổ và bút ghi giờ sinh và cân nặng từng bé.
- Một hộp vận chuyển có lót khăn, sẵn sàng nếu phải đưa mèo mẹ đi cấp cứu, và địa chỉ phòng khám nhận ca ngoài giờ.
- Bình bú nhỏ và sữa thay thế dành riêng cho mèo con, phòng khi mèo mẹ thiếu sữa.
Khay cát, bát nước và bát ăn của mèo mẹ đặt gần ổ nhưng không sát ổ. Nếu mèo mẹ nhất quyết chọn chỗ khác an toàn hơn, có thể dời ổ tới chỗ đó thay vì ép mèo quay về.
Dấu hiệu mèo sắp đẻ
Trong vài ngày cuối, mèo mẹ thường đi lại nhiều, cào xé lót ổ, chui vào các chỗ kín, bám người hơn hoặc ngược lại tránh người. Khoảng một ngày trước khi đẻ, nhiều mèo bỏ ăn, liếm vùng sinh dục nhiều, thở nhanh và kêu khẽ. Một số bác sĩ thú y hướng dẫn người nuôi đo thân nhiệt mèo mẹ mỗi ngày ở tuần cuối, vì thân nhiệt hạ nhẹ thường báo trước ca đẻ trong khoảng một ngày; nếu muốn làm, hãy nhờ bác sĩ chỉ cách cho đúng và an toàn.
Khi bắt đầu chuyển dạ thật, mèo nằm trong ổ, thở gấp, có thể kêu, bụng co thắt thấy rõ và bắt đầu rặn. Giai đoạn chuẩn bị này có thể kéo dài nhiều giờ, nhất là ở mèo đẻ lứa đầu. Giữ phòng yên, đèn dịu, chỉ một người ngồi gần quan sát, không bế mèo ra khỏi ổ, không cho trẻ nhỏ và vật nuôi khác vào.
Nên thống nhất trước trong nhà ai là người trực ca đẻ, ai lái xe nếu phải đi cấp cứu, và để sẵn điện thoại đã sạc đầy cạnh ổ. Mèo đẻ lứa đầu đôi khi lúng túng, đứng dậy đi lại giữa các lần rặn hoặc chưa biết liếm con; người trực chỉ cần quan sát, ghi giờ và giữ bình tĩnh, can thiệp theo hướng dẫn của bác sĩ chứ không làm theo mẹo truyền miệng.
Ca đẻ bình thường trông thế nào
Mỗi mèo con thường ra trong một túi ối, mèo mẹ liếm rách túi, liếm mạnh để mèo con thở và kêu, rồi cắn đứt dây rốn. Mỗi mèo con có một nhau đi kèm, nhau thường ra ngay sau con hoặc sau vài phút; mèo mẹ hay ăn nhau, đó là bản năng. Hãy đếm số nhau ra cho khớp với số con, vì nhau sót lại trong bụng có thể gây nhiễm trùng.
Khoảng cách giữa các con rất khác nhau, phổ biến là trong vòng một giờ. Có mèo đẻ vài con rồi nghỉ, cho con bú yên ổn một thời gian rồi mới đẻ tiếp; đây có thể là bình thường nếu mèo mẹ nằm thoải mái, không rặn, không bứt rứt. Người nuôi chỉ can thiệp khi mèo mẹ không tự xé túi ối sau một hai phút, bằng cách dùng tay sạch xé túi ở vùng mặt mèo con và lau sạch mũi miệng; mọi thao tác khác nên để bác sĩ hướng dẫn qua điện thoại.
Ghi giờ ra từng con, cân nặng, giới tính nếu nhìn được, và để ý mỗi bé đã tìm được vú để bú chưa. Ca đẻ xong khi mèo mẹ thôi rặn, nằm yên cho con bú, ăn uống trở lại; nếu có phim chụp trước thì số con phải khớp.
Khi nào phải gọi thú y ngay
Những tình huống dưới đây không được chờ tới sáng hay chờ "xem thêm chút nữa":
- Mèo rặn mạnh, liên tục khoảng hai mươi tới ba mươi phút mà không ra con.
- Thấy một phần mèo con ló ra mà mèo mẹ rặn tiếp vài phút vẫn không ra hết.
- Có dịch xanh đậm, đen hoặc máu đỏ tươi nhiều trước khi mèo con đầu tiên ra.
- Giữa hai con cách nhau quá lâu, thường từ hai tới bốn giờ, mà biết còn con trong bụng, hoặc mèo mẹ bứt rứt, rặn yếu.
- Quá ngày dự sinh vài ngày mà chưa có dấu hiệu chuyển dạ.
- Mèo mẹ mệt lả, run, co giật, thở rất khó, sốt cao hoặc nằm bất động.
- Số nhau ra ít hơn số con, hoặc sau đẻ mèo mẹ chảy dịch hôi, bỏ ăn trên một ngày.
Giống mặt tịt như Ba Tư, Exotic hay được nhắc tới là dễ đẻ khó hơn vì đầu mèo con to, nên với các giống này nhiều bác sĩ khuyên bàn trước phương án mổ nếu cần. Không tự cho thuốc giục đẻ, không kéo mèo con ra bằng lực.
Câu hỏi thường gặp
Mèo mang thai bao nhiêu ngày thì đẻ?
Mèo mang thai trung bình khoảng sáu mươi ba tới sáu mươi lăm ngày tính từ ngày phối, dao động bình thường vài ngày sớm hoặc muộn. Quá ngày dự sinh vài ngày mà chưa có dấu hiệu chuyển dạ thì nên gọi bác sĩ thú y.
Làm sao biết mèo nhà có thai?
Dấu hiệu sớm nhất người nuôi thấy được thường là núm vú hồng và to hơn vào khoảng tuần thứ ba, sau đó bụng tròn dần từ tuần thứ năm. Cách chắc chắn là đưa mèo đi khám và siêu âm ở phòng khám thú y.
Mèo đẻ mỗi con cách nhau bao lâu?
Thường các con cách nhau trong vòng một giờ, có mèo nghỉ lâu hơn giữa chừng để cho con bú. Nếu mèo rặn mạnh hai mươi tới ba mươi phút không ra con, hoặc nghỉ quá lâu mà vẫn còn con trong bụng, phải gọi thú y.
Mèo mang thai có được tẩy giun, tiêm phòng không?
Không tự làm. Nhiều thuốc tẩy giun và vắc xin không dùng được hoặc phải chọn loại riêng khi mèo có thai. Hãy hỏi bác sĩ thú y trước, tốt nhất là cho mèo tẩy giun và tiêm phòng đầy đủ trước khi phối.
Có nên cho mèo mang thai ăn thêm canxi không?
Không nên tự bổ sung. Cho canxi không đúng lúc trong thai kỳ có thể gây hại thay vì có lợi. Mèo mẹ ăn thức ăn hoàn chỉnh phù hợp thường đã đủ, việc bổ sung nếu cần sẽ do bác sĩ thú y chỉ định.
Mèo mẹ ăn nhau sau khi đẻ có sao không?
Đó là bản năng bình thường của mèo. Điều cần làm là đếm số nhau ra cho khớp với số mèo con, vì nhau sót trong bụng có thể gây nhiễm trùng. Nếu thiếu nhau hoặc mèo mẹ có dịch hôi, bỏ ăn sau đẻ, hãy đưa đi thú y.