Với mèo đã triệt sản, khác biệt giữa đực và cái nhỏ hơn nhiều người nghĩ: mèo đực thường to hơn, hay được tả là dễ gần, ham chơi; mèo cái thường nhỏ hơn, hay được tả là độc lập, kén người hơn. Khác biệt thật sự lớn nằm ở mèo chưa triệt sản: mèo đực dễ xịt nước tiểu đánh dấu, đòi ra ngoài, đánh nhau; mèo cái động dục kêu gào nhiều lần trong năm.
Vì vậy câu hỏi "đực hay cái" thường đi cùng câu hỏi "có triệt sản không". Bài này đi lần lượt qua tính khí theo giới tính, chuyện đánh dấu và động dục, khác biệt cỡ người theo từng giống, cách chọn giới tính khi nhà đã có mèo, và những gì cần làm khi mèo đã triệt sản mà vẫn tè bậy.
Triệt sản hay không là ngã rẽ lớn nhất
Khi người ta kể mèo đực hôi, hay tè bậy, đi hoang hay đánh nhau, gần như luôn là mèo đực chưa triệt sản. Hormone sinh dục đực thúc mèo đi tìm bạn tình, giữ lãnh thổ và đánh dấu bằng nước tiểu có mùi rất nồng. Khi mèo cái kêu gào, lăn lộn, cong mông và cọ khắp nhà, đó là mèo cái chưa triệt sản đang động dục.
Sau triệt sản, phần lớn những hành vi đó giảm mạnh hoặc mất hẳn, nhất là khi triệt sản trước khi thói quen kịp hình thành. Lúc ấy, khác biệt giữa đực và cái chủ yếu còn là cỡ người và vài xu hướng tính khí, và từng cá thể khác nhau nhiều hơn khác nhau giữa hai giới.
Nếu bạn nuôi mèo làm bạn, không nhân giống, thì gần như chắc chắn bạn sẽ triệt sản. Khi đó, hãy chọn con mèo theo tính nết thấy được khi đến xem hơn là theo giới tính. Mèo mua ở trại với hạng pet thường đi kèm cam kết triệt sản trong hợp đồng, nên đọc kỹ điều khoản này và hỏi trại về thời hạn họ mong muốn, có cần gửi giấy xác nhận của thú y không. Nếu bạn định cho mèo sinh sản, mọi điều trong bài về mèo chưa triệt sản là cuộc sống hằng ngày của bạn trong nhiều năm, cần tính kỹ trước.
Mèo đực chưa triệt sản: những gì sẽ xảy ra
Đánh dấu bằng nước tiểu. Mèo đực trưởng thành chưa triệt sản thường xịt nước tiểu lên tường, chân bàn, rèm cửa, đứng quay mông và đuôi rung rung. Mùi nước tiểu đánh dấu nồng hơn nhiều so với nước tiểu thường và bám rất dai.
Đòi ra ngoài và đi hoang. Ngửi thấy mèo cái động dục trong khu phố, mèo đực cào cửa, kêu gào, tìm mọi khe để ra. Mèo đi hoang dễ gặp tai nạn giao thông, bị bắt trộm, đánh nhau và mắc bệnh lây qua vết cắn.
Đánh nhau với mèo đực khác. Kể cả mèo đực trong cùng nhà cũng có thể bắt đầu gây gổ khi đến tuổi trưởng thành. Vết cắn sâu dễ áp xe, cần thú y xử lý.
Thay đổi dáng người. Một số mèo đực giống lớn chưa triệt sản phát triển má bạnh, cổ to, thân chắc. Đây là đặc điểm chủ trại giống hay để ý nhưng người nuôi làm bạn ít khi cần.
Phù hợp với ai. Chủ trại có kinh nghiệm, có phòng riêng cho mèo đực giống, chấp nhận việc vệ sinh khử mùi hằng ngày. Người nuôi làm bạn trong căn hộ gần như không nên giữ mèo đực chưa triệt sản.
Mèo cái chưa triệt sản: động dục và những điều đi kèm
Động dục lặp lại nhiều lần. Mèo cái thường bắt đầu động dục khi khoảng năm đến chín tháng tuổi, tuỳ giống và tuỳ con, giống phương Đông như Xiêm thường sớm hơn. Nếu không mang thai, chu kỳ có thể quay lại sau vài tuần, nhiều lần trong năm, nhất là ở nơi ấm và nhiều ánh sáng.
Kêu, lăn và cọ. Trong kỳ động dục mèo cái kêu to và dai, lăn lộn trên sàn, cong mông khi được vuốt lưng, cọ đầu khắp nơi. Nhiều người nuôi lần đầu tưởng mèo bị đau.
Cũng có thể đánh dấu. Không chỉ mèo đực, một số mèo cái động dục cũng xịt nước tiểu hoặc đi tiểu ngoài khay.
Rủi ro mang thai ngoài ý muốn. Chỉ cần lách ra ngoài một lần trong kỳ động dục là có thể mang thai. Lứa mèo con không ai chờ là gánh nặng cho cả gia đình lẫn mèo mẹ.
Sức khoẻ về lâu dài. Nhiều bác sĩ thú y cho rằng triệt sản mèo cái từ sớm giúp giảm một số bệnh ở tử cung, tuyến vú về sau. Hỏi bác sĩ thú y về lợi ích, rủi ro và thời điểm cho mèo nhà bạn.
Sau triệt sản: khác biệt còn lại giữa đực và cái
Khi hormone không còn chi phối, phần khác biệt còn lại là những xu hướng mà người nuôi và trại hay nhắc. Không có nghiên cứu nào đủ chắc để biến chúng thành quy luật cho mọi con, nên đọc bảng như kinh nghiệm truyền miệng có chọn lọc.
| Khía cạnh | Mèo đực đã triệt sản | Mèo cái đã triệt sản |
|---|---|---|
| Cỡ người | Thường to và nặng hơn, đầu to hơn | Thường nhỏ, thanh hơn trong cùng giống |
| Tính khí hay được tả | Dễ gần, ham chơi, chịu bế, ngây ngô lâu | Độc lập hơn, kén người hơn, chủ động chọn lúc gần |
| Cân nặng sau triệt sản | Dễ tăng cân nếu ăn tự do | Cũng dễ tăng cân, thường ít hơn đực |
| Đánh dấu | Hiếm nếu triệt sản sớm | Hiếm |
| Sống chung | Hai đực triệt sản thường sống chung tốt | Hai cái đôi khi kình nhau về lãnh thổ hơn |
Nếu bạn gặp một con mèo cái thích bế hay một con mèo đực lạnh lùng, đó không phải ngoại lệ hiếm. Tính cách từng con, cách nó được nuôi những tuần đầu, quan trọng hơn bảng này.
Khác biệt theo giống: vài trường hợp cần biết
Maine Coon, Ragdoll và các giống lớn. Ở giống lớn, chênh lệch cỡ người giữa đực và cái rất rõ. Một con Maine Coon đực trưởng thành có thể nặng gấp rưỡi con cái cùng lứa. Nếu nhà chật hoặc người nuôi lớn tuổi, con cái có thể dễ xoay xở hơn. Giống lớn cũng trưởng thành chậm, nên hỏi bác sĩ thú y về thời điểm triệt sản phù hợp.
Xiêm, Oriental và nhóm phương Đông. Mèo cái nhóm này thường động dục sớm và rất ồn. Nếu không nhân giống, triệt sản trước kỳ động dục đầu tiên giúp tránh những đêm mất ngủ cho cả nhà lẫn hàng xóm.
Ba Tư, Exotic. Cả hai giới thường điềm, khác biệt tính khí giữa đực và cái mờ hơn ở nhiều giống khác. Chọn theo tính con mèo cụ thể là đủ.
Bengal. Cả đực lẫn cái đều năng động. Mèo đực Bengal chưa triệt sản đánh dấu khá mạnh, nên người nuôi làm bạn cần tính triệt sản sớm.
Mèo ta. Mèo ta đực chưa triệt sản ở nhà có sân hay đi hoang nhiều ngày, về với vết cắn trên đầu, trên cổ. Mèo ta cái lại có thể mang thai rất sớm nếu ra ngoài tự do. Với mèo ta, triệt sản và giữ trong nhà là hai việc giúp mèo sống lâu và gia đình bớt chuyện với hàng xóm hơn mọi khác biệt về giới tính.
Nhà đã có mèo: chọn giới tính cho con thứ hai
Người nuôi lâu năm thường cho rằng điều quan trọng nhất khi ghép mèo là tuổi và mức năng lượng, sau đó mới tới giới tính. Một con mèo con nghịch ngợm ghép với một con mèo già thích yên tĩnh dễ làm con già khổ sở, bất kể giới tính.
Về giới tính, có vài kinh nghiệm hay được nhắc: hai mèo đực đã triệt sản thường dễ thành bạn, chơi đùa vật nhau mà ít căng thẳng. Một đực một cái triệt sản cũng thường ổn. Hai mèo cái trưởng thành gặp nhau lần đầu đôi khi kình nhau dai dẳng hơn, dù hai mèo cái chị em cùng lứa lớn lên cùng nhau lại thường gắn bó.
Dù chọn thế nào, giới thiệu từ từ vẫn là bắt buộc: con mới ở phòng riêng vài ngày, đổi chăn để hai con quen mùi, cho ăn hai bên cửa đóng, rồi mới gặp mặt có người giám sát. Mèo chưa triệt sản thì không ghép đực với cái trong nhà nếu không định nhân giống.
Nếu con thứ hai là mèo con, nên đón khi con cũ còn trẻ và ham chơi, đừng đợi tới khi con cũ đã già. Với giống lớn như Maine Coon, nhớ rằng một mèo đực con hôm nay sẽ nặng hơn hẳn con cái trưởng thành đang ở nhà trong vòng một hai năm, nên chuẩn bị đủ chỗ ngủ, đủ khay cát và đủ đường thoát cho cả hai.
Đã triệt sản mà vẫn tè bậy: xử lý thế nào
Một số mèo, đực hay cái, vẫn đi tiểu ngoài khay sau triệt sản. Đừng vội kết luận mèo hư hay triệt sản không có tác dụng. Đi theo thứ tự này:
- Đưa mèo đi thú y trước tiên. Viêm đường tiết niệu, sỏi, đau khớp làm mèo khó vào khay đều có thể khiến mèo tiểu bậy.
- Phân biệt xịt đánh dấu với đi tiểu: xịt thường là lượng ít lên mặt đứng như tường, chân bàn; đi tiểu là lượng nhiều trên mặt phẳng như thảm, chăn.
- Kiểm khay cát: đủ số khay, đủ sạch, đặt chỗ yên, loại cát mèo thích. Giống lông dài có thể ghét cát dính lông chân.
- Tìm nguồn căng thẳng: mèo lạ ngoài cửa sổ, thành viên mới trong nhà, đồ đạc thay đổi, mèo trong nhà bắt nạt nhau.
- Làm sạch chỗ bị tiểu bằng chất khử mùi gốc men, vì mèo còn ngửi thấy mùi cũ là quay lại chỗ đó.
Mắng, dí mũi mèo vào chỗ tiểu hay nhốt mèo không giải quyết được gì và thường làm tình hình tệ hơn. Nếu đã làm đủ mà không cải thiện, bác sĩ thú y có thể giới thiệu người chuyên về hành vi mèo.
Câu hỏi thường gặp
Nên nuôi mèo đực hay mèo cái?
Nếu nuôi làm bạn và sẽ triệt sản, khác biệt giữa đực và cái khá nhỏ: đực thường to hơn, hay được tả là dễ gần; cái thường nhỏ hơn, độc lập hơn. Nên chọn theo tính con mèo cụ thể khi đến xem hơn là chọn theo giới tính.
Mèo đực có hôi hơn mèo cái không?
Mèo đực chưa triệt sản thường xịt nước tiểu đánh dấu với mùi rất nồng, nên nhà nuôi mèo đực nguyên thường có mùi hơn. Sau triệt sản, mèo đực sạch sẽ không kém mèo cái nếu khay cát được dọn đều.
Mèo cái động dục bao lâu một lần?
Mèo cái chưa triệt sản có thể động dục nhiều lần trong năm, mỗi lần kéo dài vài ngày tới hơn một tuần, và quay lại sau vài tuần nếu không mang thai. Ở xứ ấm, chu kỳ thường dày hơn. Chi tiết theo từng con nên hỏi bác sĩ thú y.
Triệt sản có làm mèo đổi tính không?
Triệt sản chủ yếu làm giảm các hành vi do hormone như đánh dấu, đi hoang, kêu gào động dục và đánh nhau. Tính cách cơ bản như thân người hay nhút nhát thường không đổi. Mèo sau triệt sản dễ tăng cân nên cần điều chỉnh khẩu phần.
Nuôi hai mèo nên chọn đực hay cái?
Hai đực đã triệt sản hoặc một đực một cái đã triệt sản thường dễ sống chung. Hai mèo cái trưởng thành lạ nhau đôi khi kình nhau lâu hơn. Tuổi và mức năng lượng hợp nhau quan trọng không kém giới tính.
Mèo đã triệt sản vẫn tè bậy là do đâu?
Có thể do bệnh đường tiết niệu, đau khớp, khay cát không hợp hoặc căng thẳng như có mèo lạ, có thay đổi trong nhà. Đưa mèo đi thú y trước để loại trừ bệnh, sau đó mới xem lại khay cát và nguồn căng thẳng.