Mèo mặt tịt như Ba Tư, Exotic, Himalaya có hàm trên ngắn lại nhưng số răng vẫn gần như đủ, nên răng phải mọc chen, xoay lệch, chồng lên nhau, khớp cắn thường lệch. Những kẽ hẹp giữa răng giữ lại thức ăn và mảng bám, làm lợi dễ viêm, hôi miệng và về lâu dài có thể mất răng. Chăm răng theo giống nghĩa là kiểm tra miệng thường xuyên ở nhà, tập đánh răng từ sớm và cho bác sĩ thú y khám răng định kỳ, thay vì chờ mèo bỏ ăn mới phát hiện.
Bài viết tập trung vào những gì riêng của nhóm mèo mặt ngắn. Phần chăm răng mèo nói chung như chọn bàn chải, kem đánh răng dành cho mèo áp dụng cho mọi giống; ở đây nói thêm vì sao mèo mặt tịt cần để ý nhiều hơn và cần làm khéo hơn.
Hàm ngắn và chuyện răng không có chỗ
Một con mèo trưởng thành có ba mươi chiếc răng. Ở mèo mặt dài, các răng xếp thành hàng có khoảng hở tự nhiên, răng hàm trên và hàm dưới ăn khớp như kéo cắt. Ở mèo mặt tịt, xương hàm trên bị rút ngắn qua nhiều thế hệ chọn lọc, trong khi kích thước răng không nhỏ đi tương ứng. Răng cửa và răng hàm phía trước phải chen vào nhau, có chiếc mọc xoay ngang, có chiếc lệch vào trong hoặc ra ngoài.
Hàm dưới thường không ngắn bằng hàm trên, nên nhiều con có kiểu cắn ngược: răng cửa hàm dưới nằm trước răng cửa hàm trên. Răng nanh có thể chạm vào lợi hoặc vòm miệng của hàm đối diện, gây vết thương nhỏ lặp lại. Một số con thiếu bẩm sinh vài răng hàm nhỏ, điều này đôi khi lại giúp các răng còn lại có thêm chỗ.
Không phải mọi con mèo mặt tịt đều có vấn đề răng rõ rệt. Mặt càng ngắn thì khả năng càng lớn. Mèo Ba Tư mặt búp bê, mũi dài hơn, thường có hàm răng gọn hơn. Khi khám, bác sĩ thú y sẽ đánh giá khớp cắn và cho biết kiểu răng của từng con, từ đó người nuôi biết chỗ nào cần để ý nhất.
Vì sao răng chen lại dễ viêm lợi
Mảng bám là lớp màng vi khuẩn bám lên răng sau mỗi bữa ăn. Ở hàm răng thưa, lưỡi, nước bọt và việc nhai giúp làm sạch phần nào. Ở hàm răng chen, những kẽ hẹp, những góc răng xoay là chỗ thức ăn mắc lại và mảng bám tích tụ mà không gì chạm tới được. Sau một thời gian, mảng bám khoáng hoá thành cao răng màu vàng nâu, bám chắc, chỉ lấy được bằng dụng cụ.
Lợi tiếp xúc lâu với mảng bám và cao răng sẽ viêm: đường viền lợi đỏ, sưng, dễ chảy máu. Nếu không được xử lý, viêm lan xuống sâu, phá huỷ phần mô giữ răng, răng lung lay, ổ răng nhiễm trùng. Đây là quá trình kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, nên càng phát hiện sớm càng dễ xử lý.
Mèo mặt tịt còn hay thở bằng miệng một phần, làm miệng khô hơn, nước bọt ít làm sạch hơn. Mèo lông dài hay liếm lông, lông có thể mắc vào kẽ răng. Những yếu tố nhỏ này cộng lại khiến nhóm mèo mặt ngắn cần được chăm răng sát sao hơn.
Ngoài viêm lợi, mèo mọi giống đều có thể gặp tình trạng tiêu răng, khi cấu trúc răng bị cơ thể tự huỷ dần, rất đau và khó thấy bằng mắt thường. Đây là lý do khám răng ở thú y thường cần chụp phim răng, không chỉ nhìn bên ngoài.
Dấu hiệu răng miệng cần để ý
Mèo chịu đau răng rất giỏi, nhiều con vẫn ăn dù miệng đã viêm nặng. Người nuôi nên để ý những thay đổi nhỏ sau và đưa mèo đi khám khi gặp:
- Hôi miệng rõ, khác với mùi thức ăn thông thường.
- Đường viền lợi đỏ thẫm, sưng, có vệt máu trên đồ chơi gặm hoặc trong bát nước.
- Cao răng vàng nâu bám dày, nhất là ở răng hàm trên phía sau.
- Ăn chậm, nhai một bên, rơi vãi thức ăn, nghiêng đầu khi nhai.
- Chuyển sang chỉ ăn pate, bỏ hạt, hoặc nuốt chửng không nhai.
- Chảy dãi, lông quanh miệng và cằm ướt, bẩn.
- Cào vào miệng, lắc đầu khi ăn, kêu khi ngáp.
- Sưng ở má hoặc dưới mắt, có thể liên quan tới ổ nhiễm trùng chân răng.
Những dấu hiệu này không cho biết chính xác vấn đề là gì; viêm lợi, tiêu răng, răng gãy, vết loét trong miệng đều có thể gây ra. Bác sĩ thú y sẽ khám, và với mèo mặt tịt thì việc khám kỹ thường cần an thần hoặc gây mê vì miệng nhỏ, mèo khó há rộng.
Tập đánh răng cho mèo mặt tịt
Đánh răng là cách hiệu quả nhất để giảm mảng bám ở nhà. Với mèo mặt tịt, miệng nhỏ, môi ngắn, cần đi chậm hơn và dùng dụng cụ nhỏ hơn. Tập dần qua vài tuần:
- Chọn bàn chải rất nhỏ dành cho mèo, hoặc bàn chải đeo ngón tay mềm, và kem đánh răng dành riêng cho thú cưng. Không dùng kem đánh răng của người vì có thành phần không an toàn khi mèo nuốt.
- Mấy ngày đầu chỉ chạm ngón tay vào môi mèo, khen, cho ăn thưởng. Tiếp đó cho mèo liếm một chút kem trên ngón tay để quen vị.
- Khi mèo đã quen, nhẹ nhàng vén môi trên, chạm ngón tay lên mặt ngoài răng nanh và răng hàm, vài giây rồi dừng.
- Chuyển sang bàn chải, chải nhẹ mặt ngoài răng theo hướng từ lợi xuống mép răng, chú trọng răng hàm trên phía sau nơi cao răng hay bám.
- Với những răng chen, xoay, đặt bàn chải nghiêng để đầu lông chạm vào kẽ, không ấn mạnh.
- Mỗi lần chỉ vài chục giây, dừng khi mèo bắt đầu khó chịu, kết thúc bằng phần thưởng.
- Cố gắng làm đều, lý tưởng là hằng ngày; đều đặn quan trọng hơn kỹ lưỡng một lần.
Nếu mèo đã có lợi viêm, chảy máu hay đau, việc đánh răng có thể làm mèo khó chịu và sợ. Trong trường hợp đó, đưa mèo đi khám trước, xử lý xong phần đau rồi mới bắt đầu tập. Các sản phẩm như gel, nước pha uống, hạt chăm răng có thể hỗ trợ, nhưng hỏi bác sĩ thú y trước khi dùng và đừng coi chúng là thay thế cho đánh răng.
Khám răng ở thú y: nên hỏi những gì
Khớp cắn của mèo nhà mình thuộc kiểu nào? Biết răng nào chen, răng nào chạm lợi, chủ nuôi sẽ biết chỗ cần chải kỹ và theo dõi.
Có răng nào nên nhổ sớm không? Với mèo mặt tịt, đôi khi bác sĩ khuyên nhổ một răng mọc lệch gây chèn ép để cả hàm thông thoáng hơn. Hỏi rõ lý do và lợi ích.
Có cần chụp phim răng không? Phần chân răng nằm dưới lợi, nhìn bên ngoài không thấy. Phim răng giúp phát hiện tiêu răng, ổ nhiễm trùng chân răng.
Lấy cao răng cần gây mê không, rủi ro thế nào với mèo mặt tịt? Lấy cao răng đúng cách ở mèo cần gây mê. Với giống mặt ngắn, đường thở là điều bác sĩ đặc biệt lưu ý; hỏi về cách chuẩn bị và theo dõi.
Bao lâu nên kiểm tra răng một lần? Tần suất tuỳ tình trạng từng con. Mèo mặt tịt có răng chen thường được khuyên kiểm tra thường xuyên hơn.
Chăm răng gắn với chăm mặt và chăm ăn
Với mèo mặt tịt, chăm răng không tách rời chăm mặt. Thức ăn, đặc biệt là pate, dễ dính lên lông quanh miệng và cằm; nếu không lau, vùng này ẩm, bết, dễ viêm da và hôi. Sau mỗi bữa, lau nhẹ quanh miệng bằng khăn ẩm rồi thấm khô. Việc này cũng giúp người nuôi quen nhìn miệng mèo mỗi ngày và phát hiện sớm thay đổi.
Hình dạng bát cũng ảnh hưởng: bát nông, rộng giúp mèo mặt ngắn ăn dễ hơn, không phải ấn mặt sâu, ít dính bẩn. Kích cỡ và hình dạng hạt có thể khiến mèo mặt tịt khó nhặt; một số con nhặt hạt bằng mặt dưới lưỡi. Danh mục thức ăn của trang có bài riêng bàn chuyện hạt cho mèo mặt tịt; ở đây chỉ nhắc rằng không có loại hạt nào thay thế được việc đánh răng.
Cuối cùng, khi mua mèo con mặt tịt, có thể nhẹ nhàng nhìn răng cửa để thấy khớp cắn, và hỏi trại bố mẹ có vấn đề răng không, đã phải nhổ răng hay lấy cao răng nhiều lần chưa. Răng cũng là một phần của sức khoẻ giống mà người nhân giống có trách nhiệm cần quan tâm.
Mèo mặt tịt bỏ ăn hạt: đừng vội nghĩ là kén ăn
Một tình huống hay gặp: mèo Ba Tư hay Exotic đang ăn hạt bình thường, rồi dần dần chỉ liếm phần pate, bỏ lại hạt, hoặc ngậm hạt rồi nhả ra. Nhiều người nuôi nghĩ mèo chán vị, đổi hết loại hạt này sang loại khác mà tình hình không khá hơn. Với nhóm mèo răng chen, đây có thể là tín hiệu miệng đang đau: lợi viêm làm mỗi lần nhai hạt cứng là một lần khó chịu, nên mèo chọn thức ăn mềm.
Một số mèo vẫn ăn nhưng thay đổi cách ăn: nghiêng đầu sang một bên, nhai một phía, ăn chậm hẳn, thỉnh thoảng giật mình dừng lại. Có con ngồi trước bát rất lâu, tỏ ra đói mà không ăn. Những thay đổi này dễ bị bỏ qua vì mèo vẫn có ăn, cân nặng chưa giảm ngay.
Khi thấy kiểu thay đổi này, trước khi đổi thức ăn, đưa mèo đi khám răng. Nếu nguyên nhân là đau răng, xử lý xong phần đau thì mèo thường quay lại ăn bình thường. Ngược lại, nếu chỉ đổi sang pate mềm cho dễ ăn mà không khám, viêm lợi vẫn tiến triển âm thầm, và lần phát hiện sau có thể đã phải nhổ nhiều răng. Kén ăn thật sự vẫn có, nhưng ở mèo mặt tịt, răng miệng là nguyên nhân nên được loại trừ trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Ba Tư hôi miệng có phải do răng không?
Hôi miệng thường liên quan tới mảng bám, cao răng, viêm lợi, đặc biệt ở mèo mặt tịt có răng chen. Tuy vậy một số bệnh khác cũng gây hôi miệng. Đưa mèo đi thú y để được khám miệng và tìm nguyên nhân.
Có thể dùng kem đánh răng của người cho mèo không?
Không. Kem đánh răng của người có thành phần không an toàn khi mèo nuốt, và mèo không biết súc miệng. Chỉ dùng kem đánh răng dành riêng cho thú cưng, theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của bác sĩ.
Mèo mặt tịt bao lâu nên đánh răng một lần?
Lý tưởng là hằng ngày, vì mảng bám hình thành rất nhanh. Nếu chưa làm được, vài lần mỗi tuần vẫn tốt hơn không làm. Điều quan trọng là đều đặn và nhẹ nhàng để mèo không sợ.
Lấy cao răng cho mèo có phải gây mê không?
Lấy cao răng đúng cách ở mèo cần gây mê để làm sạch cả dưới đường viền lợi và kiểm tra kỹ từng răng. Với mèo mặt tịt, hỏi bác sĩ về đường thở và cách theo dõi khi gây mê.
Hạt chăm răng có thay được đánh răng không?
Không thay được hoàn toàn. Một số hạt và sản phẩm hỗ trợ có thể giúp giảm mảng bám phần nào, nhưng với răng chen ở mèo mặt tịt, kẽ răng vẫn cần bàn chải. Hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm hỗ trợ.
Mèo con mặt tịt nên bắt đầu tập đánh răng khi nào?
Càng sớm càng dễ, ngay khi mèo con đã quen nhà mới. Mèo con thay răng trong vài tháng đầu, giai đoạn này chỉ cần tập chạm miệng nhẹ nhàng, đánh răng thật sự khi răng vĩnh viễn đã mọc và lợi không đau.