Mèo không giữ làm giống, gồm mèo bán dạng nuôi cảnh và mèo giống đã nghỉ hưu, nên được triệt sản. Mốc tuổi phổ biến là khoảng năm, sáu tháng, trước đợt động dục đầu tiên ở mèo cái và trước khi mèo đực bắt đầu xịt nước tiểu; một số trại và phòng khám triệt sớm hơn cho mèo con trước khi giao. Sau mổ, mèo cần chỗ yên ấm, đeo vòng hoặc áo chống liếm, hạn chế nhảy khoảng mười tới mười bốn ngày, và được kiểm vết mổ mỗi ngày.
Phần dưới giải thích lý do trại triệt sản mèo không làm giống, mổ mèo đực và mèo cái khác nhau thế nào, chọn tuổi ra sao, chuẩn bị trước ngày mổ, chăm sóc ngày đầu và hai tuần sau, cùng những thay đổi về cân nặng cần lường trước. Thời điểm và cách làm cụ thể cho từng con vẫn do bác sĩ thú y quyết định.
Vì sao trại triệt sản mèo không giữ làm giống
Với trại, triệt sản là cách bảo vệ dòng giống và bảo vệ chính con mèo. Mèo con bán dạng nuôi cảnh nếu không triệt sản có thể bị đem đi phối bừa, sinh ra mèo con không giấy, không xét nghiệm, đôi khi với cặp ghép gây bệnh. Vì vậy phần lớn hợp đồng bán mèo giống dạng nuôi cảnh có điều khoản bắt buộc triệt sản, có trại triệt sản luôn trước khi giao.
Với mèo, triệt sản giúp tránh những đợt động dục kêu đêm và bồn chồn ở mèo cái, giảm xịt nước tiểu và đánh nhau ở mèo đực, giảm nguy cơ mèo bỏ nhà đi tìm bạn tình. Về sức khoẻ, bác sĩ thú y thường nhắc tới việc triệt sản sớm ở mèo cái giúp giảm đáng kể nguy cơ u tuyến vú và loại bỏ nguy cơ viêm tử cung có mủ; ở mèo đực loại bỏ các vấn đề của tinh hoàn.
Mèo giống nghỉ hưu cũng nên được triệt sản trước khi đi nhà mới. Một con mèo cái đã sinh nhiều lứa hay một mèo đực đã làm giống nhiều năm sẽ sống thoải mái hơn nhiều trong một gia đình bình thường khi không còn chịu tác động của nội tiết tố sinh sản.
Triệt sản mèo cái và mèo đực khác nhau thế nào
Mèo cái. Đây là ca mổ bụng: bác sĩ gây mê, mở một vết nhỏ ở bụng hoặc bên sườn tuỳ kỹ thuật, lấy buồng trứng, có nơi lấy cả tử cung. Thời gian hồi phục lâu hơn mèo đực, cần chăm vết mổ kỹ hơn.
Mèo đực. Bác sĩ gây mê và cắt bỏ hai tinh hoàn qua vết rạch nhỏ ở bìu, thường không phải khâu nhiều. Ca mổ nhanh, mèo đực thường hồi phục sau vài ngày.
Mèo đực tinh hoàn ẩn. Có mèo đực một hoặc cả hai tinh hoàn không xuống bìu mà nằm trong bụng hay vùng bẹn. Trường hợp này ca mổ phức tạp hơn và vẫn nên làm, vì tinh hoàn ẩn được nhắc tới là có nguy cơ biến đổi bất thường về sau. Mèo tinh hoàn ẩn cũng không nên dùng làm giống vì đặc điểm này có thể di truyền.
Mèo cái đang động dục, mang thai hay vừa sinh. Bác sĩ sẽ tư vấn thời điểm phù hợp. Mèo đang cho con bú thường được chờ tới khi cai sữa xong.
Tuổi nào hợp để triệt sản
Mốc được nhiều phòng khám áp dụng cho mèo nuôi trong nhà là khoảng năm, sáu tháng tuổi, tức là trước đợt động dục đầu tiên ở mèo cái và trước khi mèo đực bắt đầu xịt nước tiểu đánh dấu. Mốc này được ưa chuộng vì mèo đã đủ lớn để gây mê an toàn mà vẫn kịp trước khi hình thành các thói quen khó bỏ.
Một số trại và tổ chức cứu hộ triệt sản sớm hơn, khi mèo con khoảng hai, ba tháng tuổi và đủ cân theo đánh giá của bác sĩ, để giao mèo đã triệt sản cho người mua. Cách làm này được nhiều bác sĩ thú y chấp nhận khi có kinh nghiệm gây mê mèo con. Với các giống to, lớn chậm như Maine Coon, có bác sĩ cân nhắc thời điểm khác; hãy hỏi trực tiếp.
Mèo trưởng thành hay mèo lớn tuổi vẫn triệt sản được, chỉ cần khám kỹ hơn trước mổ. Điều quan trọng là quyết định cùng bác sĩ thú y dựa trên tuổi, cân nặng, giống và sức khoẻ của từng con, không có một con số áp cho mọi con mèo.
Chuẩn bị trước ngày mổ
Một buổi mổ suôn sẻ bắt đầu từ vài ngày trước. Thứ tự hay làm:
- Đưa mèo đi khám trước, hỏi bác sĩ có cần xét nghiệm máu trước gây mê không, nhất là với mèo lớn tuổi hoặc giống hay được nhắc tới có bệnh tim.
- Đảm bảo mèo đã tiêm phòng theo lịch và đang khoẻ, không hắt hơi, không tiêu chảy.
- Hỏi rõ thời gian nhịn ăn, nhịn uống trước mổ và làm đúng như dặn; mèo con có thể được dặn khác mèo lớn.
- Chuẩn bị hộp vận chuyển có lót khăn, mang theo sổ sức khoẻ của mèo.
- Mua sẵn hoặc hỏi phòng khám về vòng chống liếm hay áo sau mổ vừa cỡ mèo.
- Dọn một phòng nhỏ yên tĩnh làm chỗ hồi sức: giường thấp, không có kệ cao, có khay cát và bát nước.
Nếu nhà có nhiều mèo, nên chuẩn bị để mèo vừa mổ được ở riêng vài ngày đầu, tránh bị mèo khác đùa giỡn hay liếm vết mổ hộ.
Chăm sóc trong hai mươi tư giờ đầu
Khi đón mèo về, mèo có thể còn lơ mơ, đi loạng choạng, mắt chưa tập trung. Đặt mèo vào phòng hồi sức đã chuẩn bị, giữ ấm vì sau gây mê mèo dễ bị lạnh, để yên cho mèo ngủ. Không bế mèo lên cao, không để mèo tự nhảy lên giường hay ghế trong ngày đầu.
Cho mèo ăn uống lại theo đúng lời dặn của bác sĩ, thường là một lượng nhỏ trước, sau đó tăng dần. Mèo ăn ít hơn trong ngày đầu là thường gặp. Nếu mèo nôn nhiều lần, hoàn toàn bỏ ăn quá thời gian bác sĩ dặn, thở bất thường, nằm lả không dậy, hoặc vết mổ chảy máu, hãy gọi phòng khám ngay.
Thuốc giảm đau sau mổ chỉ dùng theo đơn của bác sĩ thú y. Tuyệt đối không cho mèo dùng thuốc giảm đau, hạ sốt của người, vì có những loại rất phổ biến ở người lại gây ngộ độc nặng cho mèo chỉ với một lượng nhỏ.
Mười tới mười bốn ngày sau mổ
Đây là thời gian vết mổ liền lại. Những việc nên làm mỗi ngày:
- Cho mèo đeo vòng chống liếm hoặc áo sau mổ suốt thời gian bác sĩ dặn; mèo liếm hay cắn chỉ có thể làm bung vết mổ hoặc nhiễm trùng.
- Nhìn vết mổ mỗi ngày vào cùng một giờ: hơi hồng nhẹ, khô là bình thường; sưng to, đỏ lan, nóng, rỉ dịch, chảy mủ, có mùi hay hở miệng là phải đi khám.
- Hạn chế chạy nhảy, leo trèo: tạm cất các kệ cao, đóng phòng có tủ cao, chơi nhẹ nhàng thay vì đùa mạnh.
- Với mèo đực, nhiều bác sĩ khuyên dùng loại cát giấy hoặc cát viên to vài ngày đầu để bụi cát không dính vào vết mổ.
- Không tắm mèo cho tới khi bác sĩ cho phép.
- Đi tái khám hoặc cắt chỉ đúng hẹn nếu bác sĩ dùng chỉ phải cắt.
Mèo con thường hồi phục nhanh và hiếu động trở lại chỉ sau một hai ngày, chính vì vậy lại dễ làm bung vết mổ. Đừng tháo vòng sớm chỉ vì thấy mèo đã khoẻ.
Sau triệt sản: cân nặng, tính nết và những điều hay hỏi
Sau triệt sản, nhu cầu năng lượng của mèo thường giảm trong khi cảm giác thèm ăn có thể tăng, nên mèo dễ tăng cân nếu vẫn ăn như trước. Cân mèo mỗi tháng trong vài tháng đầu, chỉnh khẩu phần theo lời bác sĩ, chọn loại thức ăn phù hợp với mèo đã triệt sản và giữ thời gian chơi mỗi ngày. Bài về thức ăn cho mèo sau triệt sản trong chuyên mục thức ăn đi kỹ hơn phần này.
Về tính nết, mèo không thay đổi bản chất sau triệt sản: con hiếu động vẫn hiếu động, con hiền vẫn hiền. Điều thay đổi là các hành vi do nội tiết tố sinh sản điều khiển như kêu đêm khi động dục, xịt nước tiểu, đánh nhau tranh bạn tình thường giảm rõ. Một số mèo đực đã quen xịt lâu năm vẫn còn xịt ít, cần thêm thời gian.
Có vài lo lắng hay nghe từ người mua mèo con: sợ mèo buồn vì không được làm mẹ, sợ mèo yếu đi, sợ gây mê nguy hiểm. Mèo không có nhu cầu làm mẹ theo cách người ta hình dung, và triệt sản không làm mèo yếu đi nếu được chăm đúng sau mổ. Gây mê luôn có rủi ro dù nhỏ, nên việc khám trước mổ, chọn phòng khám có kinh nghiệm với mèo và làm đúng lời dặn nhịn ăn là những điều giúp giảm rủi ro đó. Nếu còn băn khoăn, hãy ghi câu hỏi ra giấy và hỏi trực tiếp bác sĩ trong buổi khám trước mổ.
Với trại, lưu lại ngày triệt sản, nơi mổ và giấy xác nhận của phòng khám vào hồ sơ mèo, đặc biệt khi hợp đồng bán có điều khoản triệt sản. Người mua tự triệt sản cho mèo nên gửi lại trại bản xác nhận theo thoả thuận; đó cũng là cách hai bên giữ liên lạc và trại theo dõi được sức khoẻ mèo con của mình.
Câu hỏi thường gặp
Mèo mấy tháng tuổi thì triệt sản được?
Mốc phổ biến là khoảng năm, sáu tháng tuổi, trước đợt động dục đầu tiên ở mèo cái và trước khi mèo đực bắt đầu xịt nước tiểu. Một số trại và phòng khám triệt sớm hơn khi mèo con đủ cân. Thời điểm cụ thể do bác sĩ thú y quyết định.
Triệt sản mèo đực và mèo cái cái nào phức tạp hơn?
Triệt sản mèo cái là ca mổ bụng nên phức tạp hơn và cần chăm vết mổ lâu hơn. Mèo đực chỉ cắt tinh hoàn qua vết rạch nhỏ, thường hồi phục sau vài ngày, trừ trường hợp tinh hoàn ẩn phải mổ phức tạp hơn.
Mèo sau triệt sản không chịu ăn có sao không?
Mèo ăn ít trong ngày đầu sau mổ là thường gặp do còn ảnh hưởng của thuốc mê. Nếu mèo bỏ ăn hoàn toàn quá thời gian bác sĩ dặn, nôn nhiều lần hoặc nằm lả, hãy gọi phòng khám ngay để được kiểm tra.
Mèo sau mổ phải đeo vòng chống liếm bao lâu?
Thường khoảng mười tới mười bốn ngày, cho tới khi vết mổ liền hoặc tới khi cắt chỉ, theo lời dặn của bác sĩ. Đừng tháo vòng sớm vì mèo liếm hay cắn chỉ có thể làm bung vết mổ hoặc nhiễm trùng.
Có cho mèo uống thuốc giảm đau của người sau mổ được không?
Tuyệt đối không. Một số thuốc giảm đau, hạ sốt rất phổ biến ở người lại gây ngộ độc nặng cho mèo chỉ với lượng nhỏ. Chỉ dùng thuốc giảm đau theo đơn của bác sĩ thú y đã mổ cho mèo.
Mèo triệt sản xong có bị béo không?
Mèo dễ tăng cân sau triệt sản vì nhu cầu năng lượng giảm trong khi vẫn thèm ăn. Cân mèo mỗi tháng, chỉnh khẩu phần theo lời bác sĩ và giữ thời gian chơi mỗi ngày sẽ giúp mèo giữ cân ổn định.