Mọi mèo con đều sinh ra với mắt xanh xám vì mống mắt chưa có sắc tố. Màu mắt bắt đầu đổi từ khoảng ba bốn tuần tuổi, thường thấy rõ khi mèo được sáu tới tám tuần, và phần lớn ổn định trong khoảng ba tới sáu tháng tuổi; một số con còn đậm thêm tới khoảng một năm. Mèo colorpoint và nhiều mèo trắng giữ màu xanh dương suốt đời.
Muốn đoán màu mắt cuối cùng của một bé mèo con, cách đáng tin nhất là nhìn giống, màu lông và màu mắt của bố mẹ, sau đó quan sát vòng màu đầu tiên xuất hiện quanh đồng tử. Phần dưới đi qua từng mốc tuổi, các màu mắt trưởng thành, cách đoán, và những dấu hiệu ở mắt mèo con cần đi khám chứ không phải chuyện đổi màu bình thường.
Các mốc của mắt mèo con theo tuổi
Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp; từng con có thể sớm hay muộn hơn, và giống lông dài, mặt tịt đôi khi mở mắt muộn hơn một chút.
| Tuổi | Mắt như thế nào | Người nuôi nên làm gì |
|---|---|---|
| Sơ sinh tới khoảng một tuần | Mí mắt còn khép | Không cạy mắt, giữ ổ sạch và tối dịu |
| Khoảng một tới hai tuần | Mắt mở dần, màu xanh xám đục nhẹ | Tránh đèn chói chiếu thẳng vào ổ |
| Khoảng ba tới năm tuần | Xanh trong hơn, một số con bắt đầu có vòng màu quanh đồng tử | Quan sát, chụp ảnh cùng một chỗ sáng để so |
| Khoảng sáu tới tám tuần | Màu chuyển rõ ở mèo sẽ có mắt vàng, đồng, xanh lục | Đây là lúc đoán màu tương đối đáng tin |
| Khoảng ba tới sáu tháng | Phần lớn đã ổn định | Màu khai trên giấy tờ thường đọc từ giai đoạn này |
| Tới khoảng một năm | Một số con còn đậm thêm, nhất là mắt đồng | Không cần lo nếu đậm dần đều cả hai mắt |
Ảnh chụp mèo con dưới đèn vàng làm mắt xanh trông như xanh lục, nên khi theo dõi hãy chụp ở cùng một vị trí, cùng giờ trong ngày, gần cửa sổ. Một chuỗi ảnh như vậy cho thấy diễn biến rõ hơn mọi lời mô tả.
Vì sao màu mắt thay đổi
Trong mống mắt có những tế bào sắc tố. Khi mèo con mới sinh, các tế bào này chưa sản xuất sắc tố, nên mắt xanh do ánh sáng tán xạ trong lớp mô trong suốt, giống như màu xanh của bầu trời. Từ vài tuần tuổi, tế bào sắc tố bắt đầu làm việc và lượng sắc tố tăng dần. Lượng sắc tố cuối cùng, do di truyền quyết định, cho ra màu mắt trưởng thành.
Ít sắc tố cho mắt xanh lục hoặc xanh ngọc, vừa phải cho mắt vàng hoặc màu hạt dẻ, nhiều cho mắt cam, đồng. Ở mèo colorpoint, gen màu Xiêm hạn chế sắc tố ở cả mống mắt nên mắt ở lại màu xanh dương. Ở mèo trắng có gen trắng trội hoặc có rất nhiều trắng, một hoặc cả hai mống mắt có thể thiếu tế bào sắc tố, nên giữ màu xanh dương hoặc thành mắt hai màu.
Sắc tố thường xuất hiện trước ở vòng sát đồng tử rồi lan dần ra ngoài. Đó là lý do khi mèo con khoảng một tháng rưỡi, bạn hay thấy một vòng vàng hoặc xanh lục nhạt quanh đồng tử trong khi viền ngoài vẫn còn xanh. Vòng này là dấu hiệu sớm và khá đáng tin của màu mắt sắp tới.
Màu mắt trưởng thành thường gặp và đi với màu lông nào
Màu mắt và màu lông không phải lúc nào cũng đi đôi, nhưng ở mèo giống, các hội mèo thường mô tả màu mắt mong muốn cho từng màu lông. Một số cặp thường gặp:
- Xanh dương: mèo colorpoint ở mọi giống, mèo Xiêm, Ragdoll, Birman, Himalaya; nhiều mèo trắng; một số mèo có rất nhiều trắng.
- Xanh lục, xanh ngọc: mèo golden và silver ở Anh lông ngắn, Ba Tư; mèo Nga xanh trưởng thành; nhiều mèo ta mướp.
- Vàng, màu hạt dẻ: rất phổ biến ở mèo ta, mèo lai, và ở nhiều mèo tabby.
- Cam, đồng: mèo màu trơn ở Anh lông ngắn, Ba Tư, Exotic như xám xanh, đen, kem, lilac; mèo trắng mắt đồng.
- Mắt hai màu: mèo trắng hoặc rất nhiều trắng, hay gặp ở Angora Thổ Nhĩ Kỳ, Van, Khao Manee.
- Màu mắt thay đổi theo tuổi ở mèo Nga xanh: mèo con Nga xanh thường có mắt vàng trước rồi mới chuyển dần sang xanh lục khi trưởng thành, quá trình này có khi kéo dài nhiều tháng.
Danh sách này giúp bạn biết kỳ vọng, không phải để chấm mèo nuôi ở nhà. Một bé mèo Anh lông ngắn xám xanh mắt vàng nhạt vẫn là mèo khoẻ và đáng yêu; chỉ khi đi thi thì màu mắt mới được đối chiếu với mô tả chuẩn của giống.
Đoán màu mắt cuối cùng của một bé mèo con
Không có cách nào chắc chắn tuyệt đối khi mèo còn nhỏ, nhưng làm theo thứ tự dưới đây sẽ cho bạn dự đoán khá sát.
- Xác định giống và kiểu màu lông. Nếu mèo là colorpoint, gần như chắc chắn mắt sẽ xanh dương suốt đời.
- Xem màu mắt của bố và mẹ khi đã trưởng thành, dưới ánh sáng ban ngày. Màu mắt con thường nằm trong khoảng màu của bố mẹ.
- Từ khoảng năm sáu tuần tuổi, nhìn sát vào mắt mèo con dưới ánh sáng tự nhiên, tìm vòng màu quanh đồng tử.
- Vòng vàng hoặc cam thường báo hiệu mắt vàng, đồng; vòng xanh lục nhạt báo hiệu mắt xanh lục. Mắt vẫn xanh dương trong và đều lúc ba tháng thường sẽ giữ màu xanh.
- Chụp ảnh mỗi tuần ở cùng một chỗ để so. Thay đổi chậm dần là bình thường.
- Khi mua mèo con chưa tới ba tháng, chỉ coi màu mắt người bán nói là dự đoán, nên hỏi họ dựa vào đâu để đoán.
Ở những giống mà màu mắt quan trọng khi thi, như mắt đồng đậm ở Anh lông ngắn màu trơn hay mắt xanh lục ở golden, trại thường giữ lại mèo con tới khi màu mắt rõ rồi mới chọn con giữ lại làm giống. Người mua làm cảnh không cần chờ lâu như vậy.
Những dấu hiệu ở mắt mèo con cần đi khám, không phải chuyện đổi màu
Mắt dính, có ghèn vàng xanh. Mèo con vừa mở mắt mà mí dính lại, có ghèn đặc màu vàng hoặc xanh, mí sưng phồng, là dấu hiệu nên đưa đi khám thú y sớm, vì mắt mèo con rất dễ tổn thương.
Mắt đục trắng hoặc xanh mờ kéo dài. Mắt mới mở có thể hơi đục nhẹ vài ngày đầu. Nếu sau đó một hoặc cả hai mắt vẫn đục, có đốm trắng trên giác mạc, hay mèo con có vẻ không nhìn theo vật di chuyển, cần đi khám.
Hai mắt đổi màu lệch hẳn nhau ở mèo không có trắng. Ở mèo có nhiều trắng, mắt hai màu là chuyện bình thường. Ở mèo không có trắng, hai mắt đổi màu rất khác nhau là điểm nên hỏi bác sĩ thú y.
Nheo mắt, chảy nước liên tục, dụi mắt. Đây là dấu hiệu mắt khó chịu, có thể do dị vật, viêm hoặc các vấn đề khác. Không tự nhỏ thuốc của người cho mèo con.
Mắt mèo đã lớn đột ngột đổi màu. Màu mắt đã ổn định mà một ngày sẫm lên, đục đi hay có đốm mới thì không còn là đổi màu theo tuổi. Nên đi khám sớm.
Những hiểu lầm hay gặp về màu mắt mèo con
Hiểu lầm thứ nhất là mèo con mắt xanh sẽ giữ mắt xanh. Thực tế, mắt xanh ở mèo con chỉ là màu tạm thời của mọi mèo con; chỉ colorpoint và một phần mèo trắng giữ màu đó. Người mua một bé mèo ta hay mèo Anh lông ngắn xám xanh vì thích đôi mắt xanh lúc một tháng tuổi thường sẽ thấy mắt chuyển vàng hoặc đồng sau vài tuần.
Hiểu lầm thứ hai là mắt xanh dương ở mèo trưởng thành luôn đi kèm điếc. Mèo colorpoint mắt xanh dương có cơ chế khác hẳn, không liên quan tới điếc. Nguy cơ nghe kém chủ yếu ở mèo trắng có gen trắng trội. Hiểu lầm thứ ba là có thể làm mắt mèo đổi màu bằng thức ăn hay ánh sáng. Màu mắt do di truyền quyết định; thức ăn không làm mắt vàng thành đồng, cũng không giữ được mắt xanh.
Hiểu lầm thứ tư là màu mắt nói lên giống thuần hay lai. Màu mắt chỉ là một dấu hiệu nhỏ; mèo lai vẫn có thể có mắt đồng đẹp, mèo thuần vẫn có thể có mắt nhạt hơn chuẩn. Muốn biết giống, cần nhìn tổng thể dáng người, khuôn mặt, bộ lông và giấy tờ của bố mẹ.
Những giống đổi màu mắt muộn hoặc có màu mắt đặc trưng
Ở một số giống, màu mắt trưởng thành đến muộn hơn nhiều so với mèo ta, hoặc là một phần quan trọng trong hình ảnh của giống. Bảng dưới là thông tin tham khảo để người nuôi không lo nhầm.
| Giống | Màu mắt trưởng thành thường thấy | Diễn biến theo tuổi |
|---|---|---|
| Nga xanh | Xanh lục | Mèo con thường mắt vàng, chuyển dần sang xanh lục, có khi hơn một năm mới đều màu |
| Korat | Xanh lục | Lúc nhỏ mắt hổ phách hoặc vàng, xanh lục hiện dần trong vài năm đầu |
| Anh lông ngắn màu trơn | Đồng, cam đậm | Vàng nhạt lúc vài tháng, đậm dần tới khoảng một năm |
| Ba Tư, Exotic màu trơn | Đồng | Tương tự Anh lông ngắn, mắt to nên màu rất nổi |
| Xiêm, Ragdoll, Birman | Xanh dương | Giữ màu xanh từ nhỏ tới lớn, chỉ đậm hay nhạt chút ít |
| Bengal | Vàng, xanh lục, hạt dẻ | Đổi trong vài tháng đầu như mèo thường; dòng màu tuyết có thể mắt xanh dương |
Nếu bạn nuôi một bé Nga xanh hay Korat mà tới sáu bảy tháng mắt vẫn vàng, chưa phải lý do để nghi mèo lai. Nên hỏi trại về màu mắt của bố mẹ ở các độ tuổi khác nhau; những trại theo một giống lâu năm thường biết rõ dòng của mình chuyển màu nhanh hay chậm.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mấy ngày thì mở mắt?
Phần lớn mèo con bắt đầu mở mắt trong khoảng một tới hai tuần sau sinh, hai mắt có thể mở lệch nhau vài ngày. Không nên cạy mí mắt. Nếu quá hai tuần mà mắt chưa mở, hoặc mí sưng, có ghèn, nên cho mèo con đi khám thú y.
Mèo con mắt xanh lúc một tháng có giữ màu xanh không?
Phần lớn sẽ đổi màu, vì mắt xanh là màu tạm thời của mọi mèo con. Chỉ mèo colorpoint và một phần mèo trắng hoặc nhiều trắng giữ màu xanh dương suốt đời. Từ khoảng năm sáu tuần, vòng màu quanh đồng tử sẽ cho bạn gợi ý màu sắp tới.
Mấy tháng thì màu mắt mèo ổn định?
Phần lớn mèo có màu mắt ổn định trong khoảng ba tới sáu tháng tuổi. Một số con, nhất là mèo mắt đồng hoặc mèo Nga xanh, còn đổi hoặc đậm thêm tới khoảng một năm hoặc hơn. Đậm dần đều ở cả hai mắt là bình thường.
Thức ăn có làm màu mắt mèo đậm hơn không?
Không. Màu mắt do lượng sắc tố trong mống mắt quyết định, mà lượng này do di truyền. Chế độ ăn đầy đủ giúp mèo khoẻ mạnh nói chung nhưng không làm mắt vàng thành đồng hay giữ được mắt xanh. Nên cẩn trọng với lời quảng cáo kiểu này.
Vì sao ảnh mắt mèo con lúc xanh lúc xanh lục?
Ánh sáng ảnh hưởng mạnh tới màu mắt trên ảnh: đèn vàng làm mắt xanh ngả xanh lục, đèn trắng lạnh làm mắt vàng nhạt đi. Chụp ở cùng một chỗ gần cửa sổ, cùng giờ trong ngày sẽ cho chuỗi ảnh so sánh đáng tin hơn.
Mắt mèo con hơi đục có phải đang đổi màu không?
Mắt mới mở có thể hơi đục nhẹ trong vài ngày đầu. Đục kéo dài, có đốm trắng, ghèn hay mèo không nhìn theo vật di chuyển thì không phải đổi màu bình thường. Nên đưa mèo con đi khám thú y sớm.