Mèo đực chưa triệt sản, nhất là mèo đực đang làm giống, gần như con nào cũng xịt nước tiểu để đánh dấu lãnh thổ. Đây là bản năng chứ không phải mèo hư, nên không dạy bỏ được. Cách làm của các trại có kinh nghiệm là cho mèo đực một khu ở riêng có tường và sàn dễ lau rửa, đủ rộng, đủ đồ leo trèo, có tầm nhìn ra ngoài, tách vừa phải khỏi khu mèo cái, và chơi với mèo mỗi ngày để mèo không bị cô lập.
Phần dưới giải thích vì sao mèo đực xịt, cách phân biệt xịt đánh dấu với bệnh tiết niệu cần đi khám, cách dựng khu ở cho mèo đực giống trong nhà phố hay căn hộ, giữ vệ sinh khử mùi, và lúc nào nên cho mèo đực nghỉ hưu.
Vì sao mèo đực giống xịt nước tiểu
Nước tiểu của mèo đực chưa triệt sản có mùi nồng đặc trưng, mang thông tin về con mèo đó cho những con mèo khác: đây là lãnh thổ của ai, con đực này đang sẵn sàng giao phối. Xịt nước tiểu lên bề mặt đứng như tường, chân bàn, rèm cửa là cách để lại tín hiệu ở độ cao mũi mèo khác. Hành vi này do nội tiết tố sinh dục thúc đẩy, thường bắt đầu khi mèo đực trưởng thành, có con từ khoảng sáu tới tám tháng tuổi.
Mèo đực giống xịt nhiều hơn khi gần mèo cái đang động dục, khi có mèo đực khác trong tầm nhìn hay tầm ngửi, khi có mèo mới về trại, khi đồ đạc hay người trong nhà thay đổi, hoặc khi mèo bị căng thẳng, buồn chán. Một số mèo đực xịt rất ít, một số xịt dày đặc; điều này một phần do tính cách, một phần do cách bố trí chỗ ở.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "làm sao cho mèo đực giống hết xịt" mà là "bố trí thế nào để chuyện xịt không làm hỏng nhà và không làm mèo khổ". Người nào không chấp nhận được mùi và việc lau dọn hằng ngày thì không nên giữ mèo đực giống trong nhà, thay vào đó gửi mèo cái đi phối ở trại có mèo đực.
Phân biệt xịt đánh dấu với tiểu sai chỗ và bệnh tiết niệu
Tư thế khi xịt. Mèo đứng thẳng, quay đuôi vào bề mặt đứng, đuôi dựng cao và rung nhẹ, chân sau có thể giậm, xịt một lượng nhỏ lên tường hay đồ vật. Đây là đánh dấu.
Tư thế khi tiểu. Mèo ngồi xổm, tiểu một lượng nhiều trên mặt phẳng như sàn, nệm, chăn. Nếu mèo đực vốn dùng khay tốt mà bỗng tiểu nhiều ngoài khay, nguyên nhân có thể là khay bẩn, đổi cát, căng thẳng, hoặc bệnh.
Dấu hiệu bệnh đường tiết niệu. Mèo vào khay nhiều lần, rặn lâu mà ra rất ít hoặc không ra, kêu khi tiểu, liếm vùng sinh dục liên tục, nước tiểu có máu. Với mèo đực, tình trạng tắc niệu đạo là cấp cứu: mèo rặn mà không ra nước tiểu, bụng đau, nôn, lả đi. Phải đưa đi thú y ngay, không chờ qua đêm.
Thay đổi đột ngột. Một con mèo đực trước giờ xịt ít bỗng xịt dày đặc, hoặc xịt kèm uống nhiều nước, sụt cân, đi đứng khác thường, cũng nên được khám để loại trừ nguyên nhân bệnh trước khi coi là hành vi.
Dựng khu ở riêng cho mèo đực giống
Đa số trại có kinh nghiệm cho mèo đực giống ở một phòng hoặc một khu riêng, không phải lồng nhỏ. Khu này nên đủ rộng để mèo đi lại, nhảy lên xuống, có ít nhất một kệ cao gắn tường, một trụ cào chắc, chỗ nằm ấm, khay cát lớn đặt ở góc yên. Ở nhà phố Việt Nam, nhiều người dùng phòng tầng trên có cửa sổ, hoặc ngăn một phần sân thượng có mái che, quây lưới chắc chắn để mèo không thoát ra và mèo hoang không vào được.
Bề mặt là chuyện quan trọng nhất. Tường nên ốp gạch men, tấm nhựa hoặc sơn loại lau rửa được ở độ cao mèo hay xịt; sàn gạch, không trải thảm; đồ gỗ thô hút nước tiểu rất khó khử mùi nên hạn chế. Kệ và chỗ nằm nên chọn vật liệu lau được, lót đệm có vỏ tháo giặt. Ổ cắm điện, dây điện đặt cao hoặc bọc kín vì nước tiểu có thể xịt trúng.
Vị trí khu mèo đực nên cách khu mèo cái và khu mèo con một khoảng vừa phải: đủ xa để mèo đực không bị kích động suốt ngày vì ngửi mèo cái động dục, nhưng không quá xa tới mức người nuôi ít ghé qua. Một khung cửa có lưới cho mèo đực nhìn ra hành lang hoặc nhìn ra ngoài trời giúp mèo đỡ buồn hơn nhiều so với một phòng kín.
Đời sống tinh thần: mèo đực giống không phải cỗ máy phối
Điều bị xem nhẹ nhất ở các trại nhỏ là mèo đực giống sống cô lập. Mèo bị nhốt một mình trong khu riêng, chỉ được gặp người lúc cho ăn, dọn khay và lúc phối, dễ trở nên căng thẳng, xịt nhiều hơn, kêu nhiều hơn, có con trở nên hung dữ hay suy sụp. Phúc lợi của mèo đực cũng là trách nhiệm của trại, không kém gì mèo cái và mèo con.
Mỗi ngày nên dành thời gian ngồi trong khu của mèo đực để vuốt ve, chải lông, chơi cần câu, cho ăn thưởng bằng đồ chơi giấu thức ăn. Thay đổi đồ chơi vài ngày một lần để mèo có cái mới để khám phá. Một số trại cho mèo đực ra khu chung vào giờ nhất định khi các mèo cái đã được cho vào phòng, nhưng phải chấp nhận việc lau dọn sau đó.
Có trại cho mèo đực ở chung với một mèo cái đã triệt sản, tính hiền, để mèo đực có bạn. Cách này hợp với một số con nhưng không phải mọi con; cần theo dõi xem hai con có hoà thuận không. Mèo đực giống không được ở chung với mèo đực chưa triệt sản khác vì dễ đánh nhau. Dấu hiệu mèo đực đang buồn chán hay căng thẳng gồm liếm lông quá mức tới rụng mảng, kêu liên tục, cào cửa, bỏ ăn hoặc ngược lại ăn quá nhiều; thấy những dấu hiệu này, việc đầu tiên là tăng thời gian ở cùng mèo và hỏi bác sĩ thú y.
Bố trí theo từng tình huống
Bảng dưới gợi ý cách sắp xếp hay gặp ở trại nhỏ. Mỗi nhà một kiểu, quan trọng là bề mặt dễ lau, mèo không bị cô lập và mèo cái được chủ động.
| Tình huống | Cách bố trí | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Nhà phố nhiều tầng | Mèo đực ở một phòng tầng khác với mèo cái, cửa sổ có lưới | Ghé thăm nhiều lần trong ngày, không để mèo chỉ gặp người lúc dọn khay |
| Căn hộ chung cư | Rất khó giữ mèo đực giống; ưu tiên gửi mèo cái đi phối | Mùi và tiếng kêu ảnh hưởng hàng xóm, có thể vi phạm nội quy toà nhà |
| Khi mèo cái tới phối | Đưa mèo cái vào khu mèo đực, không ngược lại | Mèo đực tự tin hơn trên lãnh thổ của mình, mèo cái cần chỗ trốn |
| Có mèo mới về trại | Mèo mới ở khu cách ly xa khu mèo đực | Mèo đực ngửi thấy mèo lạ thường xịt dày hơn vài ngày |
| Hai mèo đực giống | Hai khu tách hẳn, không nhìn thấy nhau | Đánh nhau và xịt thi nhau là chuyện thường |
Nếu điều kiện nhà không cho phép làm khu riêng tử tế, đó là tín hiệu nên dùng mèo đực của trại khác thay vì giữ mèo đực của mình.
Vệ sinh và khử mùi khu mèo đực
Mùi nước tiểu mèo đực bám rất lâu nếu xử lý sai. Một lịch dọn đơn giản và đều đặn hiệu quả hơn mọi loại xịt thơm:
- Dọn khay cát ít nhất hai lần mỗi ngày, thay toàn bộ cát và rửa khay định kỳ.
- Lau các bề mặt mèo hay xịt mỗi ngày, trước khi nước tiểu khô và ngấm.
- Dùng chất tẩy khử mùi theo cơ chế enzym, loại phân huỷ được thành phần gây mùi trong nước tiểu.
- Không dùng chất tẩy có mùi khai hay mùi amoniac, vì mèo ngửi thấy giống mùi nước tiểu và quay lại xịt tiếp.
- Giặt vỏ đệm, khăn lót trong khu mèo đực riêng, không giặt chung với đồ của người.
- Mở cửa sổ hoặc dùng quạt thông gió để không khí lưu thông, nhất là những ngày nồm ẩm.
Người dọn khu mèo đực nên đổi dép và rửa tay trước khi sang khu mèo con, vừa để tránh mang mùi vừa để tránh mang mầm bệnh.
Khi nào cho mèo đực nghỉ hưu
Mèo đực giống không làm việc suốt đời. Các trại thường cho nghỉ khi mèo đã có đủ số lứa con cần cho dòng, khi tuổi cao khả năng sinh sản giảm, khi kết quả khám sức khoẻ hay xét nghiệm cho thấy không nên làm giống tiếp, hoặc khi mèo có dấu hiệu căng thẳng kéo dài với cuộc sống trong khu riêng.
Mèo đực nghỉ hưu nên được triệt sản. Sau triệt sản, phần lớn mèo giảm hẳn việc xịt, mùi nước tiểu cũng nhẹ hơn, nhưng thay đổi có thể mất vài tuần tới vài tháng, và một số con đã quen thói vẫn xịt ít. Nhiều mèo đực sau nghỉ hưu trở thành mèo nhà rất hiền, hợp với một gia đình yêu mèo; trại tử tế chọn nhà cho mèo nghỉ hưu cẩn thận như chọn nhà cho mèo con.
Khi chuyển mèo đực nghỉ hưu về nhà mới, nên dặn người nhận chuẩn bị một phòng nhỏ cho mèo làm quen vài ngày đầu, đặt khay cát ở chỗ dễ thấy và lau ngay bằng chất tẩy enzym nếu mèo lỡ xịt. Mèo từng sống nhiều năm trong khu riêng cần thời gian để quen với tiếng động, người lạ và đồ đạc của một gia đình bình thường. Trại cũng nên giữ liên lạc vài tuần đầu và sẵn lòng nhận lại nếu mèo không hợp nhà mới, thay vì để mèo bị chuyển tay nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Mèo đực giống có dạy bỏ xịt nước tiểu được không?
Gần như không. Xịt nước tiểu ở mèo đực chưa triệt sản là bản năng do nội tiết tố thúc đẩy, không phải mèo hư. Cách thực tế là bố trí khu ở riêng có bề mặt dễ lau, giảm căng thẳng, và triệt sản khi mèo không làm giống nữa.
Làm sao phân biệt mèo xịt đánh dấu và mèo tiểu bậy?
Xịt đánh dấu là mèo đứng, quay đuôi vào tường, đuôi dựng rung, ra một lượng nhỏ. Tiểu bậy là mèo ngồi xổm, tiểu nhiều trên sàn hay nệm. Mèo vào khay nhiều lần mà ra ít hoặc rặn không ra phải đưa đi thú y ngay.
Mèo đực rặn mãi không ra nước tiểu có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm. Ở mèo đực, rặn không ra nước tiểu có thể là tắc niệu đạo, một tình trạng cấp cứu có thể đe doạ tính mạng trong thời gian ngắn. Phải đưa mèo tới bác sĩ thú y ngay, kể cả ban đêm.
Nuôi mèo đực giống trong chung cư có được không?
Rất khó. Mùi nước tiểu, tiếng kêu khi có mèo cái động dục ảnh hưởng hàng xóm và có thể trái nội quy toà nhà. Người ở chung cư muốn nhân giống thường gửi mèo cái đi phối ở trại có mèo đực thay vì giữ mèo đực.
Triệt sản xong mèo đực có hết xịt ngay không?
Không ngay. Phần lớn mèo giảm xịt rõ sau triệt sản nhưng có thể mất vài tuần tới vài tháng, và một số con đã quen thói vẫn xịt ít. Triệt sản sớm, trước khi thói quen hình thành lâu, thường cho kết quả tốt hơn.
Dùng gì để khử mùi nước tiểu mèo đực?
Nên dùng chất tẩy khử mùi theo cơ chế enzym, lau ngay khi nước tiểu còn ướt. Tránh chất tẩy có mùi khai hay mùi amoniac vì mèo sẽ quay lại xịt tiếp. Kết hợp dọn khay thường xuyên và thông gió tốt.