Mèo Ba Tư là giống lông dài, thân tròn chắc, tính điềm đạm và ít leo trèo, có hai kiểu mặt hay được nhắc: mặt tịt (mũi ngắn, mặt phẳng) và mặt búp bê (mũi dài hơn, mặt giống kiểu xưa). Đổi lại vẻ bông xù ấy, chủ phải chải lông gần như mỗi ngày, lau mắt thường xuyên và giữ mèo mát trong mùa nóng.
Bài này giúp bạn hiểu giống mèo Ba Tư từ nguồn gốc, hai kiểu mặt, tính nết thường gặp, tới khối lượng việc chăm thật sự trong một tuần, để quyết định có hợp với nếp sống của mình trước khi đi xem mèo con. Phần chăm lông chi tiết và bệnh theo giống có bài riêng trong các danh mục chăm sóc và sức khoẻ của trang.
Mèo Ba Tư từ đâu ra và vì sao trông khác mèo xưa
Những con mèo lông dài đầu tiên được đưa từ vùng Trung Đông sang châu Âu từ vài trăm năm trước, và tên gọi Ba Tư gắn với vùng đất người ta tin là quê của chúng. Giống mèo Ba Tư như ngày nay lại được định hình chủ yếu ở Anh và Mỹ trong thế kỷ mười chín và hai mươi, khi các trại chọn lọc dần theo hướng thân ngắn, đầu tròn, lông dày hơn.
Qua nhiều thế hệ, khuôn mặt mèo Ba Tư ngày càng phẳng ở một số dòng. Ảnh mèo Ba Tư từ đầu thế kỷ trước cho thấy mũi còn rõ, mặt gần giống mèo Anh lông dài bây giờ. Sự thay đổi đó là kết quả của chọn lọc theo thị hiếu triển lãm, không phải đặc điểm sẵn có từ tự nhiên, và đây cũng là gốc của nhiều chuyện cần lưu ý về mắt và đường thở.
Ở Việt Nam, chữ "mèo Ba Tư" còn hay bị dùng rộng cho bất kỳ con mèo lông dài, mặt tròn nào. Nhiều con được rao là Ba Tư thật ra là mèo lai, hoặc mèo Anh lông dài. Không có gì sai khi nuôi một con mèo lai lông dài, nhưng khi bạn trả tiền theo tên giống, nên hiểu giống thật trông và sống ra sao để hỏi người bán cho đúng.
Mặt tịt và mặt búp bê khác nhau ở đâu
Hai kiểu mặt không phải hai giống khác nhau, mà là hai hướng chọn lọc trong cùng giống. Bảng dưới gom các điểm khác dễ nhìn bằng mắt khi bạn đến xem mèo con.
| Điểm nhìn | Mặt tịt | Mặt búp bê |
|---|---|---|
| Mũi | Rất ngắn, mũi nằm gần ngang tầm mắt, nhìn nghiêng gần như phẳng | Ngắn nhưng còn sống mũi rõ, nhìn nghiêng thấy đường mũi nhô ra |
| Mắt | To, tròn, đặt sâu trong khuôn mặt phẳng | To, tròn, mí mắt ít bị nếp da đè |
| Nước mắt | Dễ chảy và đọng vệt ở khoé, cần lau hằng ngày | Ít hơn nhưng vẫn cần để ý |
| Hơi thở | Một số con thở nghe khò khè, ngáy khi ngủ | Thường thở êm hơn |
| Ăn uống | Có con khó gắp hạt tròn, ăn rơi vãi | Ăn dễ như mèo thường |
Nếu bạn chưa nuôi mèo mặt phẳng bao giờ, kiểu mặt búp bê thường nhẹ việc hơn. Nếu đã yêu kiểu mặt tịt, hãy chọn con có lỗ mũi mở rộng, thở êm khi ngồi yên, không chảy nước mắt đặc, và hỏi người bán về sức khoẻ đường thở của bố mẹ. Chuyện đường thở ngắn được nói kỹ ở danh mục sức khoẻ theo giống.
Tính cách thường gặp ở mèo Ba Tư
Điềm đạm, thích chỗ yên. Phần lớn mèo Ba Tư thích nằm một chỗ êm, ít phóng nhảy lên tủ cao như mèo Xiêm hay Bengal. Một chiếc ghế quen, một góc sàn mát là đủ cho chúng cả buổi chiều.
Ít kêu, kêu nhỏ. Tiếng kêu thường nhẹ và không dai dẳng, hợp với căn hộ sát vách. Khi đói hay cần gì, nhiều con chỉ đến ngồi cạnh và nhìn chủ.
Thân thiện nhưng không đeo bám. Mèo Ba Tư thường thích được vuốt, cho bế, nhưng không đòi chủ chơi liên tục. Người đi làm giờ hành chính nuôi được, miễn buổi tối dành thời gian chải lông và chơi nhẹ.
Không thích ồn và xáo trộn. Nhà nhiều trẻ chạy nhảy, nhiều khách ra vào có thể làm một số con căng thẳng, trốn dưới gầm giường. Cho mèo một chỗ trốn yên tĩnh là cách đơn giản để mèo tự điều hoà.
Mỗi con một khác. Đây là xu hướng của giống, không phải lời hứa. Có mèo Ba Tư rất nghịch, có con nhút nhát. Khi đến trại, xem cách mèo con phản ứng với người lạ sẽ cho bạn biết nhiều hơn mọi mô tả giống.
Bộ lông dài đòi hỏi bao nhiêu công mỗi tuần
Lông mèo Ba Tư gồm lớp lông ngoài dài và lớp lông tơ bên trong dày, mịn. Chính lớp lông tơ ấy rất dễ vón thành búi, nhất là ở nách, sau tai, bụng và quanh mông. Một búi rối nhỏ để vài ngày sẽ kéo da, làm mèo đau khi cử động, và lúc đó gỡ ra khó hơn nhiều so với chải đều tay mỗi ngày.
Mức chăm thực tế cho một con trưởng thành thường là chải mười tới mười lăm phút mỗi ngày bằng lược răng thưa trước rồi lược răng dày sau, kiểm tra kỹ vùng nách và bụng. Tắm thì nhiều nhà làm vài tuần một lần, nhưng tắm xong phải sấy khô tận gốc, vì lông dày ẩm lâu dễ sinh mùi và nấm. Vùng quanh hậu môn nên tỉa gọn để lông không dính bẩn sau khi đi vệ sinh.
Một điểm người mới hay bỏ quên là mèo con cần được làm quen với lược ngay từ khi về nhà. Bắt đầu bằng vài phút mỗi lần, kèm vuốt ve và một chút đồ thưởng, dần dần mèo coi chải lông là giờ thân mật. Nếu để tới khi mèo lớn, lông đã rối, mới bắt đầu chải mạnh tay, mèo sẽ sợ lược suốt đời. Cách chải và gỡ rối chi tiết có bài riêng trong danh mục chăm sóc theo đặc điểm giống.
Với người bận rộn, có hai lựa chọn thực tế: nhờ tiệm chăm sóc thú cưng cắt tỉa định kỳ, hoặc chọn giống lông dài nhưng ít lông tơ hơn. Nếu bạn biết mình khó dành mười phút mỗi tối, hãy cân nhắc giống khác trước khi đón một bé Ba Tư về.
Mắt, mặt và mùa nóng: những việc nhỏ nhưng hằng ngày
Ngoài bộ lông, khuôn mặt phẳng làm mèo Ba Tư cần thêm một số việc chăm mà giống mèo mặt dài không cần tới. Danh sách dưới là phần chủ nên tính vào lịch sinh hoạt.
- Lau khoé mắt mỗi ngày bằng bông mềm thấm nước sạch hoặc nước muối sinh lý, lau từ trong ra ngoài, mỗi bên mắt một miếng riêng.
- Giữ nếp da quanh mũi khô ráo, vì chỗ này hay đọng ẩm và có mùi nếu bỏ lâu.
- Để ý vệt nâu đỏ dưới mắt: vệt nhạt và đều là chuyện thường gặp ở giống này; nước mắt đục, vàng, mắt nhắm một bên hay mèo dụi mắt liên tục là lúc đưa đi thú y.
- Mùa nóng giữ phòng thoáng hoặc có điều hoà, đặt thêm chỗ nằm mát như tấm gạch, nền đá, tránh để mèo ở ban công nắng hay phòng kín.
- Mèo mặt tịt chịu nóng kém hơn mèo thường; thở há miệng, lừ đừ, nằm bẹp không dậy khi trời nóng là dấu hiệu cần làm mát ngay và liên hệ thú y.
- Chọn bát ăn nông, rộng miệng để mèo không phải ấn mặt vào thành bát.
Những việc này cộng lại chỉ vài phút mỗi ngày, nhưng phải đều. Người nuôi Ba Tư lâu năm thường gom chúng thành một nếp cố định, ví dụ sau bữa tối lau mắt rồi chải lông, để không quên.
Ai hợp nuôi mèo Ba Tư, ai nên cân nhắc
Mèo Ba Tư hợp với người thích nhịp sống chậm, ở căn hộ hay nhà phố yên tĩnh, có thời gian chải lông đều đặn và không ngại hút lông trên sofa. Người lớn tuổi, cặp vợ chồng làm việc ở nhà, gia đình có trẻ lớn biết bế mèo nhẹ nhàng thường thấy giống này dễ sống cùng.
Ngược lại, nếu nhà bạn có trẻ nhỏ hay kéo đuôi, có chó nghịch, hoặc bạn đi công tác liên tục, mèo Ba Tư dễ bị bỏ lỡ việc chăm và căng thẳng. Người bị dị ứng lông mèo cũng nên thận trọng: lông dài rụng nhiều hơn không có nghĩa là gây dị ứng nhiều hơn, nhưng lượng lông bay khắp nhà làm việc dọn dẹp vất vả hơn.
Một lưu ý về sức khoẻ theo giống: mèo Ba Tư hay được nhắc tới với bệnh thận đa nang, các vấn đề về mắt và đường thở ở dòng mặt rất phẳng. Không phải con nào cũng mắc, nhưng nên hỏi trại về xét nghiệm của mèo bố mẹ và đưa mèo con đi khám thú y trong tuần đầu. Chi tiết nằm ở danh mục sức khoẻ và bệnh hay gặp theo giống.
Đến xem mèo con Ba Tư: kiểm những gì trước khi gật đầu
Khi đi xem, bạn không cần là chuyên gia, chỉ cần quan sát có thứ tự. Các bước dưới làm được trong khoảng mười lăm phút.
- Nhìn mèo con lúc ngồi yên: thở êm, không há miệng, lỗ mũi không quá hẹp.
- Nhìn mắt: sáng, không đục, không có ghèn đặc màu vàng xanh; vệt nước mắt nhạt là có thể chấp nhận.
- Vạch lông ở bụng, sau tai: da sạch, không có mảng tróc vảy hay rụng lông thành đốm.
- Nhìn vùng mông: sạch, không dính phân lỏng.
- Xem mèo mẹ nếu được: điều kiện nuôi, tính nết, bộ lông có được chăm không.
- Hỏi tuổi giao mèo, các mũi tiêm đã làm, xét nghiệm của mèo bố mẹ, và người bán có nhận lại mèo nếu bạn không nuôi được nữa hay không.
Người bán tử tế thường vui vẻ trả lời các câu hỏi này. Nếu bị thúc đặt cọc gấp, không cho xem mèo mẹ hay chỗ nuôi, hãy chậm lại. Cách chọn trại và đọc giấy tờ có cả một danh mục riêng trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Ba Tư có dễ nuôi không?
Về tính nết thì dễ, vì mèo Ba Tư thường điềm đạm, ít phá phách và ít kêu. Về công chăm thì không nhẹ: bộ lông dài cần chải gần như mỗi ngày, mắt cần lau thường xuyên và mèo cần được giữ mát trong mùa nóng.
Mèo Ba Tư mặt tịt hay mặt búp bê thì tốt hơn?
Không có kiểu nào tốt hơn tuyệt đối. Mặt búp bê thường ít chảy nước mắt và thở êm hơn nên hợp người mới nuôi; mặt tịt cần chăm mắt và đường thở kỹ hơn. Dù chọn kiểu nào, hãy chọn con thở êm, mắt sạch và hỏi về sức khoẻ của bố mẹ.
Mèo Ba Tư cần chải lông bao lâu một lần?
Phần lớn mèo Ba Tư trưởng thành cần chải mỗi ngày khoảng mười tới mười lăm phút, chú ý nách, bụng và sau tai. Bỏ vài ngày là lớp lông tơ bắt đầu vón búi, gỡ ra vừa mất thời gian vừa làm mèo đau.
Nuôi mèo Ba Tư ở Việt Nam có bị nóng không?
Có, mèo Ba Tư chịu nóng kém hơn mèo lông ngắn, nhất là dòng mặt tịt. Nên giữ phòng thoáng hoặc có điều hoà, có chỗ nằm mát, nước sạch đầy đủ, và tránh để mèo ở nơi nắng gắt. Mèo thở há miệng, lừ đừ khi trời nóng cần được làm mát và đưa đi thú y.
Làm sao biết mèo được rao là Ba Tư có phải Ba Tư thật?
Nhìn ngoại hình chỉ giúp loại trừ những con khác hẳn chuẩn giống. Muốn chắc hơn, hãy hỏi giấy tờ giống của mèo con và bố mẹ, xem mèo bố mẹ tận nơi, và đối chiếu thông tin với hội mèo đã cấp giấy. Mèo không giấy vẫn có thể là mèo cưng tốt, nhưng không nên trả tiền theo tên giống thuần.
Mèo Ba Tư có hợp nhà có trẻ nhỏ không?
Mèo Ba Tư thường hiền, nhưng không thích bị kéo, bế mạnh hay đuổi theo. Với nhà có trẻ nhỏ, người lớn cần dạy trẻ cách vuốt nhẹ, không bế khi mèo không muốn, và cho mèo một chỗ trốn yên tĩnh trẻ không với tới.