Bengal, Xiêm, Abyssinian và những giống năng động tương tự cần nhiều kích thích hơn mèo thường: chỗ leo cao, buổi chơi mô phỏng săn mồi mỗi ngày, đồ chơi bắt mèo phải nghĩ để lấy được thức ăn, và sự tương tác với người. Thiếu những thứ đó, mèo thường tự tìm việc: cào phá, kêu đêm, nghịch đồ đạc, cắn chân người hay liếm lông quá mức.
Nhiều người chọn Bengal vì bộ lông báo đẹp mắt hay Xiêm vì đôi mắt xanh, rồi bất ngờ khi mèo không chịu nằm yên một chỗ như hình dung. Đó không phải mèo hư mà là tính giống. Bài này đưa ra cách sắp xếp nhà và lịch trong ngày để những con mèo này có chỗ cho năng lượng và trí tò mò của chúng.
Vì sao những giống này cần nhiều hơn mèo thường
Bengal được tạo ra từ việc lai mèo nhà với một loài mèo rừng nhỏ châu Á, và qua nhiều thế hệ đã là mèo nhà thực thụ, nhưng vẫn giữ nhiều tính hiếu động, tò mò, ham leo trèo và nghịch nước. Xiêm là giống cổ, nổi tiếng hay "nói", thích ở cạnh người và rất nhạy với việc bị bỏ một mình. Abyssinian thì gần như không bao giờ ngừng khám phá.
Điểm chung của các giống này là trí tò mò cao và nhu cầu hoạt động lớn. Một con mèo ta có thể ngủ phần lớn ngày và hài lòng với vài lần đuổi bắt ngắn. Một con Bengal trẻ có thể chạy vòng quanh nhà nhiều lần mỗi ngày, nhảy lên tủ cao nhất, mở ngăn kéo, bật tắt công tắc nếu được.
Mèo Xiêm và các giống gần nó như Oriental, Balinese thường gắn bó chặt với một hai người trong nhà, theo chân chủ từ phòng này sang phòng khác, "trả lời" khi được gọi. Với chúng, sự hiện diện và trò chuyện của người là một phần của môi trường sống, không chỉ là đồ chơi hay kệ leo. Nhà vắng cả ngày, im lặng, là thử thách lớn hơn với Xiêm so với Bengal.
Từng con vẫn khác nhau, và có những con Bengal khá trầm tính, những con Xiêm độc lập. Nhưng khi chọn nuôi các giống này, nên chuẩn bị tinh thần cho mức năng lượng cao và coi việc làm giàu môi trường là phần chăm sóc bắt buộc, giống như chải lông với mèo Ba Tư.
Dấu hiệu mèo đang chán và thiếu vận động
Những hành vi dưới đây hay bị gọi là "mèo hư". Trước khi trách mèo, hãy xem chúng có phải tiếng kêu của sự buồn chán không:
- Cào sofa, rèm, khung cửa dù đã có trụ cào.
- Kêu to, kêu dai dẳng vào ban đêm hoặc khi chủ vừa về.
- Chạy rầm rập, nhảy lên người, cắn mắt cá chân người đi ngang qua.
- Gạt đồ khỏi bàn, lục thùng rác, mở tủ.
- Liếm lông quá mức tới mức trụi một vùng, hoặc ăn những thứ không phải thức ăn như dây, nhựa, vải.
- Tranh giành, đánh nhau thường xuyên với mèo khác trong nhà.
- Ngủ quá nhiều, thờ ơ với mọi thứ, tăng cân đều.
Một số hành vi trên, như liếm trụi lông hay ăn vật lạ, cũng có thể là dấu hiệu của vấn đề sức khoẻ. Nếu hành vi xuất hiện đột ngột, nặng dần hoặc đi kèm bỏ ăn, nôn, thay đổi đi vệ sinh, hãy cho bác sĩ thú y khám trước rồi mới nghĩ tới chuyện buồn chán.
Dựng không gian theo chiều cao
Kệ gắn tường so le. Một chuỗi kệ gỗ gắn tường cách nhau vừa tầm nhảy tạo thành đường đi trên cao. Với Bengal và Abyssinian, đường đi trên cao quan trọng hơn diện tích sàn.
Cây leo cao sát trần. Chọn cây có cột to, đế nặng, nhiều tầng. Đặt gần cửa sổ để mèo có thể ngồi trên cao nhìn ra ngoài.
Điểm quan sát bên cửa sổ. Ngắm chim, người qua lại, xe cộ là một "kênh giải trí" rất thật với mèo. Một tấm kệ bên cửa sổ có lưới an toàn có thể chiếm nhiều giờ trong ngày của mèo.
Chỗ trốn và chỗ nghỉ. Mèo năng động cũng cần chỗ kín để nghỉ sau khi chơi. Hộp các tông, hang vải, góc dưới gầm bàn có đệm mềm.
Thay đổi thường xuyên. Dời vài món, thêm một hộp các tông mới, đổi vị trí đường hầm vải mỗi tuần. Với giống thông minh, điều mới là phần thưởng.
Buổi chơi mô phỏng săn mồi mỗi ngày
Cách chơi hiệu quả nhất với mèo năng động là đi theo chuỗi săn mồi tự nhiên: rình, đuổi, vồ, bắt, ăn. Một buổi khoảng mười đến mười lăm phút:
- Dùng cần câu có lông vũ hoặc dải vải ở đầu. Di chuyển đồ chơi như con mồi thật: chạy ngang, nấp sau góc ghế, dừng lại, rồi vụt đi. Đừng vẫy thẳng trước mặt mèo.
- Cho mèo rình và đuổi vài lần, tăng dần tốc độ, để mèo nhảy và vồ.
- Để mèo bắt được vài lần trong buổi, không để mèo đuổi mãi mà không bao giờ bắt được.
- Giảm dần tốc độ ở cuối buổi để mèo hạ nhiệt.
- Kết thúc bằng việc để mèo bắt được lần cuối, rồi cho ăn một bữa nhỏ hoặc phần thưởng. Ăn sau khi săn giúp mèo "khép lại" chuỗi hành vi và thường nằm nghỉ ngay sau đó.
- Cất cần câu sau mỗi buổi. Dây và lông vũ để bừa có thể bị mèo nuốt.
Hai buổi mỗi ngày, một sáng một tối, thường tốt hơn một buổi dài. Buổi tối trước giờ ngủ của người đặc biệt có ích với những con hay chạy nhảy, kêu đêm. Bút laser có thể dùng thỉnh thoảng nhưng phải kết thúc bằng một món đồ chơi thật mèo vồ được, nếu không mèo dễ bị bứt rứt.
Đồ chơi trí tuệ và tập lệnh đơn giản
Đồ chơi trí tuệ là những món bắt mèo phải làm gì đó mới lấy được thức ăn: quả bóng có lỗ lăn ra hạt, khay có nhiều ngăn đậy nắp, tấm lót có nếp vải giấu hạt. Thay vì đổ hạt vào bát, chia một phần khẩu phần vào những món này. Mèo vừa ăn vừa vận động trí óc, và bữa ăn kéo dài hơn.
Bắt đầu với món dễ để mèo thành công ngay, sau đó tăng độ khó. Một con Bengal thông minh có thể giải được món mới chỉ trong vài ngày, nên cần luân phiên nhiều loại. Có thể tự làm từ hộp trứng, lõi giấy vệ sinh, chai nhựa sạch khoét lỗ.
Nhiều chủ nuôi không biết mèo cũng tập lệnh được, và các giống thông minh học khá nhanh. Dùng phần thưởng nhỏ và một tín hiệu rõ, như tiếng bấm hoặc một từ ngắn, có thể dạy mèo ngồi, chạm mũi vào tay, đi vào lồng vận chuyển, nhảy lên một chỗ được chỉ định. Mỗi buổi chỉ vài phút. Việc học tự nó là một hoạt động làm mèo mệt và hài lòng.
Không bao giờ phạt bằng cách đánh, xịt nước hay doạ. Với những giống nhạy cảm như Xiêm, phạt làm mèo sợ và căng thẳng hơn, hành vi xấu thường tăng lên chứ không giảm.
Người đi làm cả ngày nuôi giống năng động thế nào
Đây là câu hỏi thực tế nhất. Câu trả lời thẳng thắn là các giống này không hợp với nhà vắng người từ sáng tới tối nếu không có kế hoạch rõ. Nhưng không phải không làm được.
Chia ngày thành ba khối. Buổi sáng trước khi đi làm: một buổi chơi săn mồi mười phút, rồi bữa sáng trong đồ chơi trí tuệ. Ban ngày: để sẵn vài món đồ chơi trí tuệ có hạt, mở rèm cửa sổ có lưới cho mèo ngắm ngoài, thay đổi vài hộp các tông. Buổi tối: một buổi chơi dài hơn, thời gian ngồi cạnh nhau, chải lông, tập lệnh.
Nhiều chủ nuôi Bengal, Xiêm chọn nuôi hai con cùng lúc, thường là hai mèo con cùng lứa hoặc hai con có tính cách hợp. Một người bạn cùng loài giúp mèo có ai để đuổi bắt, vật nhau trong lúc chủ vắng. Đây là quyết định lớn, nên cân nhắc kỹ về thời gian, chi phí và không gian, không phải lời giải cho mọi nhà.
Cuối tuần là lúc bù đắp: buổi chơi dài, đồ chơi mới, tập dây dắt để đưa mèo ra ban công hay khu vực an toàn có người đi kèm.
Những điều nên tránh với giống mèo hiếu động
Không để mèo tự do ra ngoài đường. Bengal tò mò và nhanh nhẹn, dễ đi xa, dễ gặp xe cộ, chó, người bắt trộm. Mèo ra ngoài nên có dây dắt và người đi kèm, hoặc ở trong khu vực có lưới bao quanh.
Không để dây điện, dây rèm, chỉ, dây buộc tóc nằm bừa. Mèo nghịch có thể cắn dây điện hoặc nuốt dây, là những tai nạn cần cấp cứu.
Không coi mèo là đồ trang trí. Một con Bengal bị nhốt trong lồng hay phòng nhỏ để "khỏi phá" sẽ khổ sở, và hành vi thường tệ hơn khi được thả ra.
Không chơi bằng tay trần. Để mèo vồ cắn tay người khi còn nhỏ sẽ thành thói quen cắn khi lớn. Luôn dùng đồ chơi làm trung gian.
Không để bể cá, lồng chim, chuột hamster ở chỗ mèo với tới. Bengal rất thích nước và có bản năng săn mạnh; một bể cá không có nắp chắc là lời mời mỗi ngày, và những con vật nhỏ trong nhà có thể bị căng thẳng nặng dù mèo chưa chạm được vào.
Không thay đổi đột ngột mọi thứ cùng lúc khi chuyển nhà hay có thành viên mới. Giống nhạy cảm như Xiêm cần thời gian thích nghi; giữ nguyên giờ ăn, giờ chơi, đồ vật quen thuộc trong giai đoạn đó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo Bengal hay phá đồ đạc?
Phần lớn vì thiếu chỗ xả năng lượng và kích thích trí óc, không phải vì mèo hư. Bengal cần không gian leo cao, buổi chơi săn mồi mỗi ngày và đồ chơi trí tuệ. Khi những nhu cầu này được đáp ứng, hành vi phá phách thường giảm rõ.
Mèo Xiêm kêu đêm phải làm sao?
Mèo Xiêm vốn hay kêu và nhạy với việc bị bỏ một mình. Một buổi chơi săn mồi trước giờ ngủ, kết thúc bằng bữa ăn nhỏ, giúp mèo mệt và ngủ yên hơn. Nếu kêu đêm đột ngột, nặng dần hoặc kèm thay đổi khác, hãy cho bác sĩ thú y kiểm tra.
Một ngày nên chơi với mèo Bengal bao lâu?
Hai buổi mỗi ngày, mỗi buổi khoảng mười đến mười lăm phút theo kiểu săn mồi, thường hiệu quả hơn một buổi dài. Thêm đồ chơi trí tuệ cho bữa ăn và kệ leo cao giúp mèo có việc làm trong lúc chủ vắng nhà.
Đồ chơi trí tuệ cho mèo là gì?
Là những món mèo phải làm gì đó mới lấy được thức ăn, như bóng lăn ra hạt, khay có ngăn đậy nắp hay tấm lót giấu hạt. Có thể tự làm từ hộp trứng, lõi giấy, chai nhựa sạch. Nên luân phiên nhiều loại để mèo không chán.
Người đi làm cả ngày có nên nuôi mèo Bengal không?
Được nếu có kế hoạch rõ: chơi buổi sáng và tối, để sẵn đồ chơi trí tuệ, kệ cửa sổ có lưới, thay đổi đồ chơi thường xuyên. Một số nhà nuôi hai con để mèo có bạn chơi, nhưng đó là quyết định lớn cần cân nhắc kỹ.
Có nên phạt mèo khi mèo cào phá không?
Không nên đánh, xịt nước hay doạ mèo. Phạt làm mèo sợ và căng thẳng, hành vi xấu thường tăng thêm. Cách hiệu quả hơn là cung cấp chỗ cào phù hợp ngay cạnh chỗ mèo hay cào và tăng vận động mỗi ngày.