Korat, Khao Manee, Xiêm, Miến Điện và Singapura đều là những giống mèo được chuẩn hoá từ quần thể mèo nhà Đông Nam Á, nên chúng là họ hàng gần của mèo ta hơn là của mèo châu Âu hay Ba Tư. Mỗi giống giữ lại một nét nổi bật của mèo vùng này: bộ lông xám bạc của Korat, bộ lông trắng và đôi mắt khác màu của Khao Manee, bộ lông point của Xiêm, màu nâu đồng của mèo Miến Điện, bộ lông lấm tấm của Singapura.
Hiểu các giống này giúp người nuôi mèo ta nhìn mèo nhà mình bằng con mắt khác: những đặc điểm như lông ngắn sát, thân gọn, mắt hạnh nhân hay màu xám xanh không phải dấu hiệu "lai Tây" mà rất có thể là nét gốc của mèo Đông Nam Á. Bài này giới thiệu nguồn gốc, ngoại hình và tính nết từng giống, cùng lời nhắc khi gặp tin rao mang tên các giống hiếm này.
Mèo Đông Nam Á: một nhánh riêng của mèo nhà
Mèo nhà trên thế giới có chung tổ tiên là mèo rừng châu Phi và Trung Đông, nhưng sau hàng nghìn năm đi theo người qua các vùng, mỗi khu vực hình thành những quần thể mang dấu gen riêng. Các nghiên cứu so sánh gen mèo nhà thường thấy mèo Đông Nam Á tách thành một nhóm khá rõ, khác với nhóm mèo châu Âu và Địa Trung Hải.
Người Thái là những người đầu tiên ghi chép có hệ thống về các kiểu mèo trong vùng. Các tập thơ cổ về mèo, thường được nhắc với tên Tamra Maew và được cho là có từ khoảng thời Ayutthaya, mô tả nhiều kiểu mèo được coi là quý, trong đó có mèo point (về sau thành Xiêm), mèo xám bạc (về sau thành Korat), mèo màu đồng và mèo trắng. Niên đại chính xác của các bản chép vẫn còn được bàn, nhưng chúng cho thấy người trong vùng đã để ý và trân trọng những đặc điểm này từ rất lâu.
Mèo ta Việt Nam thuộc cùng nhánh rộng này. Không có chuẩn giống nào cho mèo ta, nhưng khi bạn thấy một con mèo ta xám xanh mắt xanh lá, một con trắng mắt khác màu hay một con thân sáng mặt sẫm, đó có thể là những gen đã có mặt trong quần thể mèo vùng này từ trước khi các giống được đặt tên.
Mèo Korat: bộ lông xám bạc và đôi mắt xanh lá
Korat được đặt tên theo một tỉnh ở vùng đông bắc Thái Lan. Ở quê nhà, giống mèo này có tên Si-Sawat, gắn với ý nghĩa may mắn, và từng được tặng trong dịp cưới hỏi theo tục lệ địa phương. Korat được đưa sang Bắc Mỹ vào giữa thế kỷ hai mươi và sau đó được các hội mèo công nhận.
Đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất là bộ lông xám xanh với ngọn lông ánh bạc, nhìn như phủ sương khi có ánh sáng. Lông ngắn, mịn, sát thân, gần như không có lớp lót. Khuôn mặt nhìn chính diện có dạng hình trái tim, mắt to tròn màu xanh lá khi trưởng thành; mèo con thường có mắt màu hổ phách, chuyển dần sang xanh lá trong một, hai năm đầu. Thân cỡ vừa nhưng chắc và nặng tay hơn vẻ ngoài.
Korat thường được mô tả là gắn bó với người trong nhà, thích yên tĩnh, có thể dè dặt với người lạ và tiếng ồn lớn. Giống này chỉ có một màu chuẩn là xám xanh. Vì thế những con "Korat" màu khác gần như chắc chắn không phải Korat thuần. Ở Việt Nam, mèo xám xanh mắt xanh lá đôi khi bị gọi là Korat dù không có giấy tờ; đó có thể là mèo ta hoặc mèo Nga xanh lai, những giống cùng màu nhưng khác khung người và khác nguồn gốc.
Mèo Khao Manee: trắng toàn thân và đôi mắt "kim cương"
Khao Manee trong tiếng Thái có nghĩa gần như "ngọc trắng". Đây là giống mèo lông trắng toàn thân, lông ngắn, thân gọn cơ chắc, đặc biệt nổi tiếng với những con mắt hai màu, một bên xanh lơ một bên vàng hoặc xanh lá. Mắt hai màu không bắt buộc, giống chấp nhận cả mèo hai mắt cùng màu xanh, vàng hay xanh lá.
Khao Manee được giới nuôi mèo phương Tây biết tới muộn hơn Xiêm và Korat, chỉ vài thập kỷ gần đây, và đến nay vẫn được coi là giống hiếm. Một số hội quốc tế đã công nhận giống này; mỗi hội có chuẩn và hạng riêng, nên người quan tâm nên đọc chuẩn hiện hành của hội cụ thể.
Một lưu ý quan trọng: mèo lông trắng, nhất là con có mắt xanh, có nguy cơ khiếm thính cao hơn mèo màu khác, do gen tạo lông trắng cũng ảnh hưởng tới tế bào ở tai trong. Điều này đúng cho mọi mèo trắng, kể cả Khao Manee và mèo ta trắng. Mèo khiếm thính vẫn sống tốt trong nhà nếu chủ hiểu và điều chỉnh cách giao tiếp; phần này được viết riêng ở chuyên mục sức khoẻ theo giống. Người mua nên hỏi trại về việc kiểm tra thính lực cho mèo con.
Các giống khác có gốc Đông Nam Á
Ngoài Korat và Khao Manee, vài giống quen thuộc khác cũng bắt nguồn từ mèo vùng này. Bảng dưới đây tóm nhanh để bạn nhận ra khi gặp tên trong tin rao.
| Giống | Gốc | Nét nhận dạng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Xiêm | Mèo point vùng Xiêm (Thái Lan) | Thân sáng, mặt tai chân đuôi sẫm, mắt xanh | Dáng hiện đại rất thon; dáng cổ được giữ ở giống Thai |
| Miến Điện | Mèo màu nâu từ Miến Điện đưa sang Mỹ đầu thế kỷ hai mươi | Lông nâu sẫm bóng như sa tanh, mắt vàng, thân chắc nặng tay | Có dòng Mỹ và dòng Âu khác nhau về dáng đầu |
| Tonkinese | Tạo từ Xiêm và Miến Điện tại Bắc Mỹ | Point nhạt hơn Xiêm, mắt xanh ngọc | Tên gợi Bắc Kỳ nhưng không phải giống Việt Nam |
| Singapura | Mèo nhỏ gốc Singapore | Rất nhỏ, lông lấm tấm màu ngà nâu, mắt to | Một trong những giống mèo nhỏ con nhất |
| Suphalak | Mèo màu đồng trong các tập thơ cổ Thái | Lông nâu đỏ đồng đều | Một số hội đã ghi nhận, vẫn đang được giữ dòng |
Ngoài ra còn những giống mang tên vùng nhưng lịch sử phức tạp hơn, như mèo Bali hay Java trong một số hội thật ra là các biến thể lông dài của Xiêm phát triển ở phương Tây, tên chỉ để gợi hình ảnh nhiệt đới. Khi nghe tên giống gắn với một địa danh, đừng mặc định giống ấy sinh ra ở đó.
Gặp tin rao các giống hiếm này: nên lưu ý gì
Giống hiếm thì giấy tờ càng quan trọng. Korat, Khao Manee, Singapura ít trại nuôi trên thế giới. Một con được rao mà không có giấy tờ đối chiếu được, không có thông tin bố mẹ thì rất khó tin là thuần giống.
Màu phải đúng chuẩn. Korat chỉ có xám xanh; Khao Manee chỉ có trắng; Singapura chỉ có màu lấm tấm ngà nâu. Một "Korat kem" hay "Khao Manee mướp" là dấu hiệu rõ không đúng giống.
Mèo ta mang nét tương tự là chuyện bình thường. Mèo ta trắng mắt hai màu hay mèo ta xám xanh mắt xanh lá không phải hàng hiếm. Đó là những gen đã có trong quần thể mèo vùng này. Đừng để ai biến chúng thành món hàng đắt bằng cách gắn tên giống.
Hỏi về mèo nhập khẩu. Nếu người bán nói mèo nhập từ nước ngoài, hãy hỏi giấy tờ kiểm dịch, hộ chiếu thú y và giấy đăng ký giống. Quy định nhập khẩu thú cưng có thể thay đổi, nên kiểm thông tin hiện hành ở cơ quan thú y khi cần.
Ưu tiên phúc lợi. Giống hiếm dễ bị nhân giống dồn dập vì nhu cầu cao. Hỏi trại mỗi năm mèo mẹ sinh mấy lứa, có xét nghiệm gì, mèo mẹ nghỉ sinh sản thì ở đâu.
Nuôi một bé mèo gốc Đông Nam Á: những điểm chung
Lông ngắn một lớp, hợp xứ nóng. Phần lớn giống gốc vùng này có lông ngắn, sát, ít hoặc không có lớp lót. Chải vài lần mỗi tuần bằng găng cao su là đủ, không cần cạo lông mùa hè.
Thích ở gần người. Korat, Xiêm, Miến Điện, Singapura thường được mô tả là bám chủ, thích theo người quanh nhà. Để mèo một mình cả ngày dài dễ khiến mèo buồn chán; nên có đồ chơi tự chơi và giờ chơi cùng cố định.
Thân gọn nhưng chắc. Nhiều giống trong nhóm này nặng tay hơn vẻ ngoài vì cơ chắc. Để ý cân nặng sau triệt sản, vì một thân hình gọn rất dễ tăng cân khi ít vận động.
Nhạy với lạnh hơn giống xứ lạnh. Lông một lớp giữ nhiệt kém, nên mùa đông miền Bắc hay phòng điều hoà để quá lạnh, mèo thích chui vào chăn, nằm gần người. Một chỗ nằm ấm là đủ, không cần áo.
Thông minh, cần việc để làm. Các giống này hay được nhắc là học nhanh, có con học được nhặt đồ chơi mang về. Đồ chơi giải đố, trò săn với cần câu lông giúp mèo xả năng lượng và tránh phá đồ.
Nhìn mèo ta qua lăng kính họ hàng Đông Nam Á
Khi biết những giống nổi tiếng thế giới như Xiêm hay Korat đều được chọn lọc từ mèo nhà vùng Đông Nam Á, người nuôi mèo ta có thêm lý do để trân trọng con mèo trong nhà. Dáng gọn, lông ngắn sát, đôi mắt hạnh nhân hay bộ lông xám xanh của mèo ta là di sản chung của vùng, không phải "hàng thường" so với mèo ngoại.
Điều này cũng giúp đọc tin rao tỉnh táo hơn. Nhiều người bán gọi mèo ta có nét đẹp là "lai Korat", "lai Xiêm", "lai Thái" để nâng giá. Có thể đúng, nhưng cũng rất có thể đó chỉ là những gen vốn có của mèo vùng này. Không có giấy tờ hay thông tin bố mẹ, hãy coi đó là mèo ta và trả theo sức khoẻ, cách nuôi.
Cuối cùng, dù là Korat có giấy hay mèo ta xám xanh nhặt về từ góc chợ, nhu cầu cơ bản vẫn giống nhau: tiêm phòng, tẩy giun, triệt sản, ăn uống hợp lý, chỗ ở an toàn, thời gian chơi cùng và khám thú y khi có dấu hiệu bất thường. Giống mèo cho bạn biết khuynh hướng, còn cách bạn chăm mới quyết định con mèo sống thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Korat và mèo Nga xanh khác nhau thế nào?
Cùng màu xám xanh nhưng khác gốc và dáng. Korat gốc Thái Lan, mặt hình trái tim, mắt to tròn xanh lá, lông một lớp ánh bạc ở ngọn. Nga xanh gốc vùng biển Bắc nước Nga, mặt hình nêm, mắt xanh lá hạnh nhân, lông hai lớp dày và đứng hơn.
Mèo Khao Manee có bị điếc không?
Không phải con nào cũng điếc, nhưng mèo lông trắng, nhất là mắt xanh, có nguy cơ khiếm thính cao hơn mèo màu khác. Khi mua nên hỏi trại về kiểm tra thính lực của mèo con và bố mẹ, và nhờ bác sĩ thú y kiểm khi đón về.
Mèo ta trắng mắt hai màu có phải Khao Manee không?
Không nhất thiết. Mắt hai màu và lông trắng xuất hiện ở mèo ta và nhiều giống khác. Khao Manee là giống có chuẩn và giấy tờ; không có hồ sơ dòng giống thì không nên gọi tên này, dù con mèo trông rất giống.
Mèo Tonkinese có phải là mèo Việt Nam không?
Không. Tên giống gợi tới vùng Bắc Kỳ cũ nhưng Tonkinese được tạo ra ở Bắc Mỹ bằng cách ghép mèo Xiêm với mèo Miến Điện. Tên giống chỉ mang tính gợi hình, không phản ánh nơi giống ra đời.
Mèo Korat con có mắt xanh lá ngay không?
Thường không. Mèo Korat con hay có mắt màu hổ phách hoặc vàng, rồi chuyển dần sang xanh lá trong một, hai năm đầu, có con lâu hơn. Vì vậy không nên đánh giá màu mắt của Korat qua mèo con vài tháng tuổi.
Ở Việt Nam có trại nuôi các giống mèo Đông Nam Á hiếm không?
Có thể có người nuôi, nhưng các giống như Korat, Khao Manee hay Singapura rất ít. Gặp tin rao, hãy kiểm giấy tờ với hội đăng ký, xem thông tin bố mẹ và gặp mèo trực tiếp. Không có giấy tờ đối chiếu được thì nên coi là mèo không rõ dòng.