MeoCanh.comMèo Cảnh
Mèo ta và mèo lai

Mèo mướp: vằn cổ điển, vằn cá thu, vằn đốm và cách đọc hoa văn trên lông

Mèo mướp có bốn kiểu vằn chính: cổ điển, cá thu, đốm và lấm tấm. Cách nhận từng kiểu, chữ M trên trán và vì sao mèo con đen trơn vẫn lộ vằn mờ.

Close macro of a brown mackerel tabby cat flank and tail resting on a teak wooden bench, raking side light from a balcony, shallow depth of field, honey and charcoal tones

Mèo mướp là mèo có hoa văn vằn trên lông, và hoa văn ấy chia thành bốn kiểu chính: vằn cổ điển (xoáy tròn hai bên sườn), vằn cá thu (sọc mảnh chạy dọc xuống bụng), vằn đốm (sọc đứt thành chấm) và lấm tấm (gần như không có sọc, từng sợi lông có khoang màu). Kiểu nào cũng có chung một dấu hiệu dễ nhận: vệt hình chữ M trên trán.

Mướp không phải giống mà là một kiểu hoa văn, xuất hiện ở mèo ta lẫn rất nhiều giống mèo. Ở Việt Nam, mèo mướp xám nâu là hình ảnh quen thuộc đến mức nhiều người coi đó là "màu gốc" của mèo, và điều này cũng có phần đúng: hoa văn vằn rất gần với bộ lông ngụy trang của mèo rừng tổ tiên. Bài này hướng dẫn nhìn từng kiểu vằn, giải thích nguyên lý gen phía sau ở mức dễ hiểu và chỉ ra vài chỗ hay đọc nhầm.

Nguyên lý: vì sao một con mèo có vằn

Mỗi sợi lông mèo mướp không đều màu từ gốc tới ngọn. Ở vùng nền giữa các sọc, sợi lông có các khoang sáng tối xen nhau, gọi là lông khoang; ở vùng sọc, sợi lông sẫm đều. Gen cho phép sợi lông có khoang được gọi theo tên chung trong sinh học là agouti. Mèo mang ít nhất một bản agouti hoạt động sẽ lộ hoa văn; mèo mang hai bản không hoạt động thì lông sẫm đều khắp, thành mèo đen trơn hay xám xanh trơn.

Trên nền lông khoang ấy, một nhóm gen khác vẽ ra hình dạng hoa văn: sọc mảnh, xoáy tròn, chấm đốm hay để trống. Các nhà nghiên cứu đã tìm được vài gen chính liên quan tới kiểu vằn cá thu, vằn cổ điển và kiểu lấm tấm, nhưng cơ chế đầy đủ vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu. Với người nuôi, chỉ cần nhớ hai tầng: tầng thứ nhất quyết định có vằn hay trơn, tầng thứ hai quyết định vằn hình gì.

Một điểm hay bị bỏ qua: hoa văn mướp có từ rất xa trong lịch sử loài mèo. Mèo rừng châu Phi, tổ tiên trực tiếp của mèo nhà, mang bộ lông vằn cá thu nhạt, nên mướp được xem là kiểu lông gần với hoang dã nhất. Các kiểu vằn cổ điển, đốm hay trơn đều xuất hiện sau, khi mèo đã sống cùng người qua nhiều thế hệ.

Hai tầng này độc lập với màu. Cùng một kiểu vằn cá thu có thể hiện trên nền nâu xám (mướp nâu), xám bạc (mướp bạc), vàng cam (mướp vàng) hay kem. Vì thế người ta hay gọi kép: mướp xám vằn cá thu, mướp vàng vằn cổ điển. Nói "mèo mướp" không thôi mới chỉ nói được một nửa.

Bốn kiểu vằn và cách nhận ra

Cách nhanh nhất để đọc là nhìn hai bên sườn khi mèo đứng thẳng, sau đó mới nhìn lưng và đuôi.

Kiểu vằnTên hay gặpDấu hiệu ở sườnHay gặp ở
Vằn cổ điểnclassic, blotched, mướp xoáyVệt to xoáy tròn như mắt bò hoặc vỏ ốc, lưng có hình cánh bướmMèo Anh lông ngắn, Mỹ lông ngắn, mèo ta
Vằn cá thumackerel, mướp sọc hổSọc mảnh song song chạy từ sống lưng xuống bụng như xương cáMèo ta, mèo nhà ở nhiều nơi
Vằn đốmspottedSọc bị đứt thành chấm tròn hoặc bầu dục rải đềuBengal, Ocicat, Ai Cập, đôi khi ở mèo ta
Lấm tấmticked, agoutiThân gần như không có sọc, nhìn lốm đốm mịn như cát; sọc chỉ còn ở chân, đuôi, mặtAbyssinian, Singapura, đôi khi mèo ta

Có những con nằm giữa hai kiểu: vằn cá thu đứt quãng nhìn như đốm, hoặc vằn cổ điển mờ chỉ còn vệt loang. Khi lưỡng lự, hãy nhìn đuôi và chân: hầu hết mèo mướp đều có vòng khoanh ở đuôi và sọc ngang ở chân, kể cả kiểu lấm tấm.

Những dấu hiệu chung của mọi mèo mướp

Chữ M trên trán. Ba bốn vệt sẫm trên trán gom lại thành hình chữ M là dấu hiệu gần như luôn có ở mèo mướp. Dân gian nhiều nước có chuyện kể giải thích chữ M này, nhưng về sinh học nó chỉ là phần đầu của hệ hoa văn.

Viền mắt và vệt má. Quanh mắt thường có viền sáng như kẻ mí, từ đuôi mắt kéo ra vệt sẫm chạy ngang má. Ở mèo vằn cổ điển, vệt má cong như dấu ngoặc.

Mũi viền sẫm. Đầu mũi mèo mướp thường có màu hồng gạch, viền một đường sẫm quanh mép mũi. Đây là chi tiết tốt để phân biệt mèo mướp nhạt màu với mèo trơn.

Chấm ở mặt sau tai. Nhiều mèo mướp có một đốm sáng giống dấu vân tay ở mặt sau tai. Các nhà nghiên cứu hành vi cho rằng đốm này có thể giúp mèo con nhìn thấy mẹ phía trước, nhưng đây vẫn là giả thuyết.

Bụng có chấm. Lật ngửa mèo mướp ra, bụng thường có các chấm như hàng cúc áo. Ở mèo đen trơn đôi khi vẫn thấy vết chấm mờ này dưới ánh nắng.

Mèo đen hay xám trơn vẫn lộ vằn mờ

Nhiều chủ nuôi mèo đen bất ngờ khi thấy mèo con nhà mình có sọc mờ ở đuôi và chân lúc vài tuần tuổi. Hiện tượng này gọi là vằn ma: con mèo không có lông khoang nên hoa văn bị phủ, nhưng các gen vẽ hoa văn vẫn có mặt, nên dưới ánh sáng nghiêng vẫn lộ ra vệt sẫm hơn một chút. Vằn ma thường mờ dần khi mèo lớn, nhưng có con giữ lại ở đuôi suốt đời.

Mèo vàng và mèo kem là trường hợp đặc biệt: gen màu cam che lấp hiệu ứng của gen trơn, nên mèo vàng gần như lúc nào cũng có vằn, chỉ đậm nhạt khác nhau. Bạn sẽ hiếm khi gặp một con mèo vàng thật sự trơn; những con trông "vàng trơn" nếu nhìn kỹ đuôi và trán vẫn thấy sọc.

Mèo mướp bạc là chuyện ngược lại: một gen khác ức chế sắc tố ở phần gốc sợi lông, làm nền giữa các sọc sáng gần trắng, còn sọc thì đen rõ. Kết quả là kiểu mướp bạc tương phản mạnh mà người bán hay gọi là silver tabby. Phần màu ánh kim được viết riêng ở chuyên mục màu lông của trang.

Những chỗ hay đọc nhầm khi xem mèo mướp

Nhầm vằn cá thu với vằn đốm. Mèo vằn cá thu đang nằm co hay đang thay lông có thể nhìn như có đốm vì sọc bị gấp và đứt. Hãy xem lúc mèo đứng thẳng, lông khô.

Nhầm lấm tấm với mèo trơn. Mèo lấm tấm nhìn xa giống mèo màu đều, nhưng đến gần sẽ thấy mỗi sợi lông có khoang và chân, đuôi vẫn có sọc. Mèo trơn thật thì sợi lông đều màu từ gốc.

Coi kiểu vằn là dấu hiệu giống. Người bán đôi khi nói "vằn cổ điển là chuẩn mèo Anh", "vằn đốm chắc có máu Bengal". Kiểu vằn chỉ là một gen trong rất nhiều gen; mèo ta có đủ cả bốn kiểu mà không cần lai giống nào.

Tin rằng hoa văn mèo con giữ nguyên. Mèo con vài tuần tuổi có hoa văn nhoè, nền chưa rõ màu. Hoa văn sắc nét hơn sau vài tháng, nền có thể sáng hay sẫm đi. Đánh giá hoa văn chính xác nhất khi mèo đã thay xong lông con.

Mèo mướp trong mèo ta và trong các giống mèo cảnh

Trong quần thể mèo ta, mướp là kiểu lông gặp nhiều nhất cùng với đen, vàng và các kiểu khoang trắng. Lý do khá đơn giản: không ai chọn lọc màu, nên các gen hoa văn vốn có từ tổ tiên mèo rừng vẫn giữ tần suất cao. Ở vùng nông thôn, nơi mèo tự kiếm ăn ngoài vườn, bộ lông mướp còn có lợi về ngụy trang, dù với mèo nuôi trong nhà điều này không còn ý nghĩa.

Ở mèo giống, mỗi hội và mỗi giống có cách đối xử riêng với hoa văn mướp. Mèo Anh lông ngắn và mèo Mỹ lông ngắn chấp nhận nhiều kiểu mướp, trong đó mướp bạc vằn cổ điển là hình ảnh rất quen của mèo Mỹ lông ngắn. Maine Coon có mướp nâu như một màu kinh điển. Bengal được chọn lọc theo hướng đốm và vằn hoa hồng giống mèo rừng nhỏ. Abyssinian và Singapura chỉ có kiểu lấm tấm. Ngược lại, một số giống chuẩn hoá màu trơn hoặc colorpoint, nên hoa văn mướp rõ rệt bị coi là lệch chuẩn khi đi thi.

Điều này có hệ quả thực tế khi mua mèo: một con mèo con có vằn rõ được rao là giống chỉ chấp nhận màu trơn thì nên hỏi kỹ bố mẹ. Không có nghĩa là người bán gian dối, vì gen có thể ẩn qua vài đời, nhưng bạn có quyền biết và có quyền quyết định con mèo đó có hợp mục đích của mình hay không. Nếu chỉ nuôi làm bạn, hoa văn chẳng ảnh hưởng gì tới sức khoẻ hay tính nết.

Chụp và mô tả mèo mướp cho đúng

Khi cần đăng tin tìm mèo lạc, gửi ảnh cho thú y hay ghi vào hồ sơ, mô tả mèo mướp theo thứ tự: màu nền, kiểu vằn, mảng trắng nếu có, đặc điểm riêng. Ví dụ: "mướp nâu vằn cá thu, cằm và bốn bàn chân trắng, đuôi có bảy khoanh, chóp đuôi đen". Mô tả kiểu này giúp người khác phân biệt con mèo của bạn với hàng chục mèo mướp khác trong khu.

Ảnh nên chụp cả hai bên sườn, vì hoa văn hai bên không đối xứng hoàn toàn, nhất là ở kiểu vằn cổ điển. Chụp thêm mặt chính diện để thấy chữ M và vệt má, chụp đuôi duỗi thẳng để đếm khoanh. Ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ cho màu trung thực hơn đèn vàng.

Nếu bạn nuôi nhiều mèo mướp, những chi tiết nhỏ như một vệt trắng lệch ở ngực, một khoanh đuôi bị đứt hay màu đệm chân sẽ là cách nhận nhanh nhất. Ghi lại khi mèo còn khoẻ sẽ đỡ hơn nhiều so với lúc cuống cuồng tìm mèo.

Câu hỏi thường gặp

Mèo mướp có phải là một giống mèo không?

Không. Mướp là kiểu hoa văn vằn trên lông, xuất hiện ở mèo ta và nhiều giống khác như mèo Anh lông ngắn, Maine Coon, Mỹ lông ngắn. Nói mèo mướp chỉ mô tả bộ lông, muốn biết giống phải xem dáng người và nguồn gốc bố mẹ.

Chữ M trên trán mèo mướp có ý nghĩa gì?

Về sinh học, chữ M là phần đầu của hệ hoa văn vằn, có ở gần như mọi mèo mướp. Nhiều nền văn hoá có chuyện kể giải thích chữ M này, nhưng đó là truyện dân gian để tham khảo, không nói lên tính cách hay vận may của con mèo.

Mèo mướp vằn cá thu và vằn cổ điển, kiểu nào hiếm hơn?

Còn tuỳ quần thể. Trong mèo nhà lông ngắn ở nhiều nơi, vằn cá thu thường gặp hơn; trong một số giống được chọn lọc như mèo Anh lông ngắn, vằn cổ điển lại được ưa chuộng. Không có kiểu nào quý hơn về mặt sức khoẻ hay tính nết.

Vì sao mèo con đen nhà mình lại có sọc mờ?

Đó là vằn ma: mèo mang gen trơn nên hoa văn bị che, nhưng gen vẽ hoa văn vẫn có mặt và lộ mờ ở đuôi, chân khi nhìn dưới ánh sáng nghiêng. Vằn ma thường nhạt dần khi mèo trưởng thành và hoàn toàn bình thường.

Mèo mướp bạc khác mèo mướp xám thường thế nào?

Mèo mướp bạc có nền giữa các sọc sáng gần trắng do một gen ức chế sắc tố ở gốc lông, nên sọc đen nổi bật rất rõ. Mèo mướp xám thường có nền nâu xám ấm, sọc và nền tương phản ít hơn. Vạch lông ra sẽ thấy gốc lông bạc gần trắng.

Có thể đoán kiểu vằn của mèo con từ bố mẹ không?

Đoán được một phần. Vằn cá thu thường trội hơn vằn cổ điển, nên hai bố mẹ vằn cổ điển thường chỉ sinh con vằn cổ điển, còn bố mẹ vằn cá thu có thể sinh cả hai kiểu. Kiểu đốm và lấm tấm phức tạp hơn, cần biết thêm dòng họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138