Mèo mặt tịt như Ba Tư, Exotic, Himalaya và mèo lông dày như Anh lông ngắn, Maine Coon chịu nóng kém hơn mèo ta mặt dài, vì đường thở ngắn làm việc thải nhiệt qua hơi thở kém hiệu quả và lớp lông dày giữ nhiệt sát người. Ngày nóng, những giống này cần phòng thoáng có chỗ nằm mát, nước uống ở nhiều nơi, giờ chơi dời sang sáng sớm hay tối, và chủ nuôi biết dấu hiệu quá nhiệt để đưa đi thú y kịp.
Mèo nói chung chịu nóng khá tốt, nên nhiều người mới nuôi mèo giống chủ quan, để mèo ở phòng kín buổi trưa như cách mèo ta vẫn sống. Với giống mặt ngắn, khoảng cách giữa "hơi nóng" và "nguy hiểm" hẹp hơn nhiều. Bài này tập trung vào việc sắp xếp hằng ngày để mèo không phải chạm tới ngưỡng đó.
Vì sao giống mặt tịt chịu nóng kém hơn
Mèo không có tuyến mồ hôi khắp da như người. Để thải nhiệt, chúng dựa vào hơi thở, đệm chân, liếm lông cho nước bọt bay hơi và tìm chỗ mát nằm duỗi. Trong đó hơi thở đóng phần lớn khi trời nóng: không khí đi qua mũi và họng, mang theo hơi ẩm và nhiệt ra ngoài.
Ở giống mặt rất ngắn, khoang mũi bị thu gọn, lỗ mũi có khi hẹp như khe, vòm miệng mềm có thể dài so với khoang họng. Đường dẫn khí ngắn và chật nghĩa là mỗi hơi thở mang ít nhiệt ra hơn, mèo phải thở nhanh hơn, tốn sức hơn, mà vẫn không mát bằng mèo mặt dài. Đó là lý do mèo Ba Tư mặt tịt có thể thở dồn sau vài phút chạy nhảy, trong khi mèo ta cùng phòng vẫn bình thường.
Lông dày cộng thêm một lớp nữa. Mèo Anh lông ngắn có lông xốp như nhung, mật độ rất dày; Maine Coon, Siberia có hai lớp lông. Khi lông thoáng và đã rụng lớp lót cũ, bộ lông vẫn giúp cách nhiệt. Khi lông bết hoặc mùa thay lông chưa chải ra, lớp lông giữ hơi nóng sát da. Kết hợp giữa mặt ngắn và lông dày, như ở Exotic hay Ba Tư, là nhóm cần để ý nhất.
Sắp xếp phòng cho ngày nóng
Phần lớn công việc giữ mát nằm ở chỗ ở. Những điều sau làm một lần, dùng cả mùa:
- Chọn cho mèo một phòng không bị nắng chiều chiếu thẳng; treo rèm hoặc dán phim cách nhiệt ở cửa kính hướng tây.
- Nếu dùng điều hoà, để ở mức mát dễ chịu cho người, không cần quá lạnh. Mèo cần được tự đi lại giữa chỗ mát và chỗ ấm hơn; đóng kín mèo trong phòng lạnh cũng không tốt.
- Đặt vài chỗ nằm mát: tấm gạch men, tấm đá, mặt sàn gỗ trơn ở góc tối. Nhiều con mèo lông dày tự tìm tới những chỗ này.
- Bỏ bớt đệm lông, chăn dày khỏi chỗ nằm quen; thay bằng tấm lót vải mỏng.
- Quạt nên để gió thổi lưu thông phòng, không chĩa thẳng vào mèo liên tục; dây quạt để gọn tránh mèo cắn.
- Nhà không có điều hoà thì giữ phòng thông gió hai đầu, đóng rèm từ trưa, mở cửa thoáng khi chiều tối mát.
- Lồng vận chuyển, hộp các tông, chuồng có mái che không đặt ngoài hiên, ban công, cạnh cửa sổ có nắng.
Đừng quên những chỗ nóng ẩn: nóc tủ lạnh, cạnh bình nóng lạnh, trên máy tính, dưới đèn trang trí. Mèo hay nằm những chỗ này vào mùa lạnh, quen chân rồi lên cả vào mùa nóng.
Nước uống và ăn uống trong mùa nóng
Nhiều điểm nước. Đặt ít nhất hai ba bát nước ở các phòng khác nhau, cách xa khay cát và bát ăn. Mèo hay uống khi đi ngang qua một bát nước sạch hơn là đi tìm.
Thay nước hai lần mỗi ngày. Nước để lâu trong phòng nóng ấm lên, bám bụi, mèo kén uống. Rửa bát mỗi ngày.
Thêm nước qua bữa ăn. Pate hoặc thức ăn ướt chứa nhiều nước hơn hạt khô. Mùa nóng có thể tăng phần pate trong khẩu phần, giữ tổng năng lượng không đổi.
Không để thức ăn ướt ngoài quá lâu. Pate trong phòng nóng nhanh hỏng. Chia bữa nhỏ, thu dọn phần thừa sau khoảng nửa giờ.
Đá lạnh và nước mát vừa phải. Có thể thả vài viên đá vào bát nước lớn vào buổi trưa để nước mát hơn; nhiều con thích liếm đá. Không cần nước lạnh buốt, chỉ cần mát hơn nhiệt độ phòng.
Theo dõi lượng uống. Nếu mèo đột nhiên uống rất nhiều hoặc gần như không uống trong nhiều ngày, hãy kể với bác sĩ thú y. Uống quá nhiều hay quá ít đều có thể là dấu hiệu sức khoẻ cần kiểm tra.
Giờ chơi, vận động và đi lại ngày nóng
Mèo mặt tịt vẫn cần vận động, nhưng ngày nóng nên dời các buổi chơi đuổi bắt sang sáng sớm hoặc tối, khi phòng đã mát. Mỗi buổi ngắn hơn bình thường, dừng ngay khi mèo bắt đầu thở nhanh hoặc nằm xuống. Với giống này, mèo tự dừng chơi là tín hiệu nên tôn trọng, đừng khích tiếp.
Đưa mèo đi khám, đi cắt tỉa hay về quê vào ngày nóng cần tính kỹ. Chọn giờ mát, xe phải có điều hoà chạy trước vài phút. Không bao giờ để mèo trong xe đỗ ngoài trời, kể cả "chỉ vài phút". Lồng vận chuyển nên thoáng nhiều phía, có một tấm lót mỏng, có thể đặt một chai nước đông đá bọc khăn ở một góc lồng để mèo tự nằm gần hay nằm xa.
Đi xa bằng xe máy giữa trưa là chuyện nên tránh hẳn với mèo mặt tịt. Lồng đặt trên xe máy chịu nắng trực tiếp và hơi nóng từ mặt đường, bên trong nóng nhanh hơn người nghĩ.
Những con mèo thừa cân, mèo già hay mèo đã được bác sĩ dặn có vấn đề về tim, đường thở cần được bảo vệ kỹ hơn nữa. Với những con này, hỏi bác sĩ thú y trước mùa hè xem có lưu ý riêng nào không.
Dấu hiệu mèo đang bị nóng quá mức
Biết sớm là xử lý kịp. Bảng dưới đây xếp theo mức độ, để chủ nuôi biết khi nào chỉ cần làm mát, khi nào phải đi ngay:
| Mức độ | Điều thấy được | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Hơi nóng | Nằm duỗi dài trên sàn mát, liếm lông nhiều, ít vận động | Bình thường ngày nóng; kiểm tra phòng và nước uống |
| Bắt đầu khó chịu | Thở nhanh hơn thường khi đang nằm nghỉ, đệm chân ẩm | Đưa sang chỗ mát hơn, giữ yên, theo dõi sát |
| Đáng lo | Thở há miệng, thở dồn, chảy dãi, đứng ngồi không yên | Làm mát ngay và liên hệ thú y |
| Nguy hiểm | Lừ đừ, loạng choạng, nôn, lưỡi và lợi đỏ sẫm hoặc tím tái, nằm bẹp không dậy | Đưa đi thú y ngay, vừa đi vừa giữ mát |
Khác với chó, mèo thở há miệng không phải là chuyện thường ngày. Một con mèo mặt tịt há miệng thở trong phòng nóng là đã ở ngưỡng cần can thiệp. Người nuôi nên lưu sẵn cách liên hệ một cơ sở thú y gần nhà có làm ngoài giờ, vì những ca quá nhiệt hay rơi vào chiều muộn, cuối tuần, lúc phòng khám quen đã đóng cửa.
Sơ cứu tạm khi nghi mèo quá nhiệt trên đường tới thú y
Những bước dưới đây chỉ để giảm nhiệt tạm thời trong lúc chuẩn bị và đưa mèo đi; chúng không thay thế việc khám và điều trị:
- Gọi trước cho cơ sở thú y gần nhất để họ chuẩn bị, đồng thời làm các bước sau.
- Đưa mèo vào chỗ mát nhất, có gió lưu thông.
- Làm ướt lông mèo bằng nước mát vừa phải hoặc khăn ướt, tập trung ở bụng, nách, bẹn và đệm chân. Không dùng nước đá hay ngâm mèo vào nước lạnh, vì làm co mạch ngoài da và có thể khiến việc thải nhiệt kém đi.
- Bật quạt thổi nhẹ để nước bay hơi.
- Không ép mèo uống nước khi mèo đang lừ đừ hay khó thở, có nguy cơ sặc.
- Không cho mèo uống hay dùng bất kỳ thuốc gì.
- Đưa mèo đi trong xe đã mát, lồng thoáng, khăn ướt lót bên dưới.
Kể cả khi mèo trông đã đỡ sau khi làm mát, vẫn nên cho bác sĩ thú y kiểm tra. Quá nhiệt có thể ảnh hưởng tới các cơ quan bên trong mà nhìn ngoài không thấy.
Mùa nóng và việc chải lông, cắt tỉa
Mùa thay lông của nhiều giống lông dày rơi vào đầu mùa nóng. Đây là lúc chải lông giúp mèo mát hơn rõ nhất: mỗi lượt chải lấy ra một nắm lớp lót cũ, không khí đi được tới da. Với mèo Anh lông ngắn hay Exotic, một chiếc lược răng dày chải kỹ ngược và xuôi chiều lông vài lần mỗi tuần làm thay đổi rất nhiều.
Cắt gọn vùng bụng và quần là lựa chọn hợp lý cho mèo lông dài hay nằm sấp trên sàn mát, vì phần lông bụng ngắn hơn giúp da tiếp xúc tốt với mặt sàn. Cạo trụi toàn thân để giải nhiệt thì không cần thiết với phần lớn mèo và có những mặt trái riêng.
Lau người bằng khăn ẩm vào buổi chiều nóng cũng giúp mèo dễ chịu, giống như cách mèo tự liếm lông. Lau theo chiều lông, sau đó để lông khô tự nhiên trong phòng thoáng. Phần lớn mèo không thích bị xịt nước trực tiếp, nên dùng khăn thay vì bình xịt.
Cuối cùng, cân nặng là yếu tố hay bị bỏ qua. Mèo thừa cân có thêm một lớp mỡ cách nhiệt và tim phổi phải làm việc nhiều hơn. Giữ mèo ở cân nặng hợp lý, theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, là cách giữ mát lâu dài nhất cho mọi giống.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Ba Tư chịu được nhiệt độ bao nhiêu?
Không có con số chung cho mọi con, nhưng mèo mặt tịt chịu nóng kém hơn mèo ta rõ rệt. Phòng thoáng, không nắng chiếu thẳng, có chỗ nằm mát và nước uống đủ thì phần lớn mèo ổn. Mèo thở há miệng hay thở dồn khi đang nằm nghỉ là đã quá ngưỡng.
Mèo thở há miệng như chó có sao không?
Với mèo, thở há miệng không phải chuyện thường ngày. Nếu mèo há miệng thở trong phòng nóng hoặc sau khi chơi một lúc ngắn, cần đưa ngay vào chỗ mát, giữ yên và liên hệ thú y, nhất là với giống mặt tịt.
Có nên để điều hoà suốt ngày cho mèo Anh lông ngắn?
Không cần quá lạnh. Để điều hoà ở mức mát dễ chịu cho người và cho mèo tự đi lại giữa chỗ mát và chỗ ấm hơn là đủ. Kèm theo đó là chải lớp lông lót trong mùa thay lông để không khí lưu thông tới da.
Mèo bị nóng có nên tắm nước lạnh không?
Không nên ngâm hay dội nước lạnh, nước đá. Khi nghi mèo quá nhiệt, chỉ làm ướt lông bằng nước mát vừa phải ở bụng, nách, đệm chân, bật quạt nhẹ và đưa đi thú y ngay. Nước quá lạnh có thể làm việc thải nhiệt kém đi.
Làm sao cho mèo uống nhiều nước hơn vào mùa hè?
Đặt nhiều bát nước sạch ở các phòng khác nhau, thay nước hai lần mỗi ngày và thêm pate vào khẩu phần. Nếu mèo đột nhiên uống rất nhiều hay gần như không uống trong nhiều ngày, hãy cho bác sĩ thú y biết.
Đưa mèo mặt tịt đi xa ngày nắng cần chú ý gì?
Chọn giờ mát, xe có điều hoà chạy trước, lồng thoáng nhiều phía và có chỗ để mèo tránh xa nguồn lạnh nếu muốn. Không để mèo trong xe đỗ ngoài trời và tránh chở bằng xe máy giữa trưa.