Mèo Xiêm ta ở Việt Nam và mèo Thái có cùng bộ lông colorpoint (thân sáng, mặt tai chân đuôi sẫm, mắt xanh) như mèo Xiêm chuẩn giống, nhưng khác ở khung người: đầu tròn hơn, mõm ngắn hơn, tai vừa phải và thân chắc hơn. Mèo Xiêm chuẩn giống hiện đại theo nhiều hội quốc tế được chọn theo hướng đầu tam giác dài, tai rất to, thân và chân thon dài.
Hai dáng này vốn cùng gốc. Mèo colorpoint có từ lâu ở vùng Xiêm, tức Thái Lan ngày nay, và được đưa sang châu Âu từ cuối thế kỷ mười chín. Từ đó, giới nuôi mèo phương Tây chọn lọc dần theo hướng thanh mảnh, trong khi mèo ở Đông Nam Á vẫn giữ dáng cũ. Bài này giúp bạn nhận ra từng dáng, hiểu chữ "Xiêm ta" mà người bán hay dùng và những điều nên biết khi nuôi một bé Xiêm.
Gen colorpoint: vì sao mặt, tai, đuôi sẫm màu
Bộ lông Xiêm do một gen lặn tạo ra. Gen này làm enzym tạo sắc tố trở nên nhạy với nhiệt độ: ở chỗ ấm của cơ thể, enzym gần như không hoạt động nên lông sáng; ở chỗ mát hơn như mặt, tai, bàn chân, đuôi, enzym hoạt động và lông sẫm lại. Đó là lý do mèo Xiêm con mới đẻ gần như trắng toàn thân, rồi các điểm sẫm hiện dần sau vài tuần.
Vì phụ thuộc nhiệt độ, màu của mèo Xiêm thay đổi theo môi trường và tuổi. Mèo sống trong phòng lạnh hoặc ở vùng khí hậu mát có thân sẫm hơn; mèo ở xứ nóng như Việt Nam thường giữ thân sáng lâu hơn. Mèo Xiêm lớn tuổi cũng có xu hướng sẫm thân dần. Một vùng lông bị cạo để phẫu thuật có thể mọc lại sẫm màu hơn, sau một lần thay lông mới trở lại như cũ.
Gen này cũng liên quan tới đôi mắt xanh: sắc tố ở mống mắt giảm, cộng với cấu trúc mắt, cho ra màu xanh đặc trưng. Ở dáng Xiêm cổ, người ta còn hay gặp mắt lác nhẹ và đuôi gãy khúc. Hai đặc điểm này từng phổ biến nhưng bị giới nhân giống phương Tây loại bỏ dần khỏi chuẩn; ở mèo Xiêm ta vẫn có thể thấy, và chúng thường không gây phiền gì cho cuộc sống của mèo.
Xiêm ta, mèo Thái và Xiêm chuẩn giống hiện đại: so từng điểm
Cách gọi ở Việt Nam khá lẫn lộn, nên bảng dưới đây so theo đặc điểm nhìn thấy. "Mèo Thái" ở đây là giống Thai được một số hội quốc tế công nhận để giữ dáng Xiêm cổ.
| Đặc điểm | Mèo Xiêm ta | Mèo Thái (giống Thai) | Xiêm chuẩn giống hiện đại |
|---|---|---|---|
| Đầu | Tròn hoặc hơi tam giác, nhiều kiểu | Tam giác ngắn, má tròn vừa | Tam giác dài, nhọn rõ |
| Tai | Vừa phải | Vừa, đầu tai hơi tròn | Rất to, đáy rộng, nối thẳng đường mặt |
| Thân | Chắc, cỡ vừa | Thon vừa, cơ chắc | Rất thon, dài, xương nhỏ |
| Mắt | Xanh, đôi khi lác nhẹ | Xanh, hình hạnh nhân hơi tròn | Xanh đậm, hình hạnh nhân xếch |
| Giấy tờ | Không có | Có, nếu từ trại đăng ký với hội công nhận giống | Có, nếu từ trại đăng ký |
| Màu point hay gặp | Nâu sẫm, đôi khi lẫn mảng trắng, vằn | Nâu sẫm, xanh, sô cô la và một số màu khác | Nhiều màu tuỳ hội chấp nhận |
Nhìn bảng sẽ thấy ranh giới giữa Xiêm ta và mèo Thái chủ yếu nằm ở giấy tờ và mức độ đồng đều, chứ không phải ở bộ lông. Một con Xiêm ta đẹp dáng có thể trông rất giống mèo Thái, nhưng không thể gọi là giống Thai khi không có phả hệ.
Chữ "Xiêm ta" mà người bán hay dùng có nghĩa là gì
Mèo nhà mang gen colorpoint. Phần lớn "Xiêm ta" là mèo ta có bộ lông Xiêm, có thể là con cháu của những con mèo Xiêm du nhập từ lâu và đã hoà vào quần thể mèo nhà. Không có hồ sơ nào theo dõi dòng máu này.
Đôi khi là Xiêm lai. Mèo có một bên bố mẹ là Xiêm, bên kia là mèo ta, thường không ra lông point ở đời đầu vì gen lặn. Đến đời sau, khi hai con cùng mang gen ẩn phối nhau, mèo con point mới xuất hiện. Vì vậy một ổ mèo ta có lúc lẫn một con "Xiêm" mà chủ ngạc nhiên.
Không phải chữ để định giá. Có người bán dùng chữ "Xiêm ta thuần" để đòi giá cao. Như mọi mèo không có phả hệ, bạn nên trả theo tình trạng sức khoẻ, tuổi, tiêm phòng và cách nuôi, không theo chữ "thuần".
Xiêm ta có nhiều kiểu mặt. Có con đầu tròn như mèo ta, có con mặt khá nhọn. Sự đa dạng này là bình thường với một nhóm mèo không chọn lọc theo chuẩn.
Từ mèo Xiêm cổ đến mèo Thái: một dáng được giữ lại
Khi mèo Xiêm được đưa sang châu Âu và Bắc Mỹ, chúng có dáng gần với mèo Xiêm ta ngày nay. Qua nhiều thập kỷ, người nhân giống ở phương Tây chuộng những con thanh mảnh, đầu dài, tai to và chọn lọc theo hướng đó. Đến nửa sau thế kỷ hai mươi, mèo Xiêm thi đấu đã rất khác mèo Xiêm ban đầu.
Một số người nuôi muốn giữ dáng cũ, hay gọi là Xiêm cổ hoặc Xiêm đầu táo, và họ tiếp tục nhân giống theo hướng ấy. Về sau, một số hội mèo quốc tế công nhận giống mang tên Thai để phân biệt với Xiêm hiện đại. Ngay ở Thái Lan, người ta dùng tên Wichienmaat cho mèo Xiêm bản địa, một trong những kiểu mèo được mô tả trong các tập thơ cổ về mèo của người Thái.
Mỗi hội có chuẩn riêng và chuẩn có thể thay đổi, nên nếu bạn quan tâm tới giấy tờ, hãy hỏi trại đăng ký với hội nào và đọc chuẩn hiện hành của hội đó. Với người nuôi làm bạn, điều đáng nhớ là cả ba dáng đều có chung tổ tiên và chung bộ lông, khác nhau chủ yếu ở hướng chọn lọc của con người.
Tính nết và nuôi một bé Xiêm
Hay kêu, giọng to. Mèo mang dòng Xiêm nổi tiếng hay "nói chuyện", tiếng kêu khàn và to hơn mèo ta thường. Nếu bạn ở chung cư sát vách hay cần yên tĩnh, đây là điểm nên cân nhắc; Xiêm ta có con kêu nhiều có con ít, tuỳ mức pha.
Bám người, cần được chơi cùng. Mèo Xiêm thường thích ở gần chủ, đi theo từ phòng này sang phòng khác. Để mèo một mình cả ngày dài dễ khiến mèo buồn chán, kêu nhiều hoặc phá đồ. Đồ chơi kích thích săn mồi và giờ chơi cố định mỗi ngày giúp mèo cân bằng.
Lông ngắn, dễ chải. Bộ lông sát, ít lớp lót nên rụng vừa phải, chải mỗi tuần vài lần bằng găng cao su là đủ. Không cần cạo lông mùa hè.
Màu thân đổi theo nhiệt độ. Nằm nhiều trong phòng điều hoà, thân mèo có thể sẫm dần; phần lông mọc lại sau cạo cũng sẫm hơn. Đây là đặc điểm của gen colorpoint, không phải bệnh.
Sức khoẻ theo giống. Một số vấn đề như bệnh răng miệng hay vài bệnh di truyền được nhắc tới nhiều hơn ở Xiêm chuẩn giống được chọn lọc hẹp. Với Xiêm ta, khám định kỳ như mèo ta là đủ; dấu hiệu bất thường thì đưa đi thú y, không tự đoán bệnh.
Đừng nhầm Xiêm với các giống colorpoint khác
Gen colorpoint không chỉ có ở mèo Xiêm. Nhiều giống khác mượn gen này qua lai tạo, nên một con mèo thân sáng, mặt tai đuôi sẫm, mắt xanh chưa chắc là Xiêm. Muốn đoán đúng, hãy nhìn độ dài lông, khung người và các mảng trắng.
Himalaya là mèo Ba Tư mang lông point: lông dài dày, mặt tịt, thân thấp chắc. Ragdoll là mèo lông bán dài, thân to nặng, nhiều con có mảng trắng ở cằm, chân hoặc dạng "đi găng"; tính rất thả lỏng khi bế. Birman cũng lông bán dài, đặc trưng là bốn bàn chân trắng như mang găng. Mèo Anh lông ngắn cũng có biến thể colorpoint với thân tròn đặc, mặt bành. Balinese là bản lông dài của Xiêm. Tonkinese là giống tạo từ Xiêm và Miến Điện, mắt màu xanh ngọc, point nhạt hơn Xiêm; tên giống gợi tới Bắc Kỳ nhưng được phát triển ở Bắc Mỹ, không phải giống của Việt Nam.
Mèo Xiêm ta, ngược lại, là mèo lông ngắn sát, thân gọn, không có lông bán dài hay mặt tịt. Nếu bạn thấy một con "Xiêm" có lông bông xù, nhiều khả năng đó là mèo lai giữa Xiêm và một giống lông dài, hoặc là Ragdoll, Himalaya. Hồ sơ từng giống lông dài này được viết riêng trong chuyên mục giống mèo lông dài của trang.
Mua hay nhận nuôi một bé Xiêm: nên hỏi gì
Nếu bạn mua ở trại có giấy tờ, hãy hỏi trại đăng ký giống với hội nào, gọi đúng tên là Siamese hay Thai, xem giấy của bố mẹ và hồ sơ tiêm phòng của mèo con. Hỏi thêm về các xét nghiệm gen trại đã làm cho bố mẹ, vì một số giống gốc Xiêm có xét nghiệm cho vài bệnh di truyền đã biết. Các câu hỏi chi tiết cho chủ trại được viết riêng ở chuyên mục mua mèo và chọn trại.
Nếu bạn nhận một bé Xiêm ta từ người quen hay từ nhóm cứu hộ, câu hỏi quan trọng là sức khoẻ, tuổi, tiêm phòng và tính nết, không phải dòng máu. Mèo con nên ở với mẹ đủ lâu để học cách sống với đồng loại; mèo trưởng thành thì nên được gặp thử trước khi đón về.
Dù là Xiêm ta hay Xiêm có giấy, đừng chọn mèo chỉ vì màu mắt xanh hay bộ lông đẹp trong ảnh. Hãy nghĩ tới tiếng kêu, nhu cầu được chơi cùng và thời gian bạn có mỗi ngày. Một bé Xiêm hợp nhà là bé được chủ hiểu tính.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Xiêm ta có phải mèo Xiêm thuần chủng không?
Không theo nghĩa của hội mèo, vì không có phả hệ. Xiêm ta là mèo nhà mang gen colorpoint, có thể là con cháu của mèo Xiêm du nhập từ lâu. Ngoại hình đẹp không thay được giấy tờ khi muốn gọi đúng tên giống.
Mèo Thái và mèo Xiêm có phải là một không?
Cùng gốc nhưng nay được nhiều hội tách thành hai giống. Mèo Thái giữ dáng Xiêm cổ với đầu tròn hơn, tai vừa phải, thân chắc. Mèo Xiêm hiện đại có đầu tam giác dài, tai rất to, thân rất thon. Bộ lông colorpoint giống nhau.
Vì sao mèo Xiêm con mới sinh trắng toàn thân?
Trong bụng mẹ nhiệt độ đều ấm, nên enzym tạo sắc tố nhạy nhiệt của mèo Xiêm không hoạt động. Sau khi sinh, các vùng mát như tai, mặt, chân, đuôi bắt đầu sẫm dần sau vài tuần, và màu point hoàn chỉnh khi mèo lớn.
Mèo Xiêm ta bị lác mắt có sao không?
Mắt lác nhẹ là đặc điểm hay gặp ở mèo mang gen colorpoint, liên quan tới cách dây thần kinh thị giác phát triển, và thường không ảnh hưởng tới sinh hoạt. Nếu mắt lác xuất hiện đột ngột ở mèo trưởng thành thì nên đưa đi thú y.
Mèo Xiêm có hợp ở chung cư không?
Hợp nếu bạn chấp nhận tiếng kêu khá to và dành thời gian chơi cùng mỗi ngày. Mèo Xiêm thích leo cao, thích theo người, nên cần trụ leo, lưới ban công và đồ chơi. Hàng xóm sát vách nhạy tiếng ồn thì nên cân nhắc thêm.
Thân mèo Xiêm sẫm dần có phải bệnh không?
Thường không. Gen colorpoint nhạy nhiệt nên mèo sống trong phòng lạnh hoặc lớn tuổi sẽ sẫm thân dần, vùng lông cạo mọc lại cũng sẫm hơn. Nếu đổi màu kèm rụng lông mảng, da đỏ, mèo mệt thì đưa đi thú y.