Nếu bạn muốn một con mèo lông ngắn dễ chăm, chịu nóng tốt, có thể nhận nuôi ngay và không quá bận tâm ngoại hình, mèo ta là lựa chọn rất hợp. Nếu bạn cần ngoại hình và tính nết dễ đoán hơn, chẳng hạn một con mèo điềm tĩnh, lông dài hay mặt tròn, mèo giống từ trại tử tế cho bạn khả năng chọn đúng hơn, đổi lại là chi phí ban đầu và vài nhu cầu chăm sóc riêng.
Không có lựa chọn nào tốt hơn tuyệt đối. Bài này so từng mặt: công chăm lông, sức khoẻ và bệnh di truyền, độ đoán trước của tính nết, chi phí theo cách tính tương đối (không nêu giá), nguồn mua hay nhận nuôi, và những tình huống cụ thể nên nghiêng về bên nào. Các so sánh dựa trên khuynh hướng chung; con mèo cụ thể trước mặt bạn mới là thứ quyết định.
So nhanh mèo ta và mèo giống theo từng mặt
Bảng dưới đây gom những khác biệt người nuôi hay hỏi. "Mèo giống" ở đây là mèo từ trại có giấy tờ; mèo lai không giấy nằm ở giữa hai cột.
| Mặt so sánh | Mèo ta | Mèo giống |
|---|---|---|
| Ngoại hình | Đa dạng, khó đoán khi còn nhỏ | Theo chuẩn giống, đoán được khá sát |
| Lông | Phần lớn lông ngắn, mỏng, ít rối | Tuỳ giống: từ không lông tới lông dài dày cần chải mỗi ngày |
| Chịu nóng ẩm | Thường tốt | Tuỳ giống; mặt tịt và lông dày chịu nóng kém hơn |
| Bệnh di truyền | Ít tập trung bệnh lặn do đa dạng gen | Một số giống có bệnh hay được nhắc tới, trại tốt có xét nghiệm |
| Tính nết | Đa dạng, phụ thuộc nhiều vào cách nuôi lúc nhỏ | Có khuynh hướng theo giống, vẫn khác nhau từng con |
| Nguồn | Nhận nuôi, người quen, nhóm cứu hộ | Trại nuôi, cần chọn kỹ |
| Chi phí ban đầu | Thấp, thường chỉ phí tiêm và khám | Cao hơn đáng kể, tuỳ giống và dòng |
| Chi phí lâu dài | Tương đương mèo khác | Có thể cao hơn: chải tỉa, chăm mắt, khám chuyên sâu |
Hãy nhìn bảng như danh sách câu hỏi cho chính mình: bạn có thời gian chải lông mỗi ngày không, nhà có nóng không, có cần mèo điềm tĩnh vì có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi không, ngân sách cho thú y hằng năm ra sao. Câu trả lời sẽ tự chỉ ra hướng.
Công chăm hằng ngày: chỗ khác biệt lớn nhất
Với phần lớn người nuôi, khác biệt rõ nhất giữa mèo ta và nhiều giống mèo cảnh nằm ở bộ lông và khuôn mặt. Mèo ta lông ngắn sát chỉ cần chải vài lần mỗi tuần, ít khi rối, ít khi cần tắm. Mắt mũi mèo ta có cấu trúc bình thường nên hiếm khi chảy nước mắt hay thở khó.
Một bé Ba Tư mặt tịt thì khác: lông dài dày cần chải gần như mỗi ngày, mặt cần lau nước mắt thường xuyên, mùa nóng cần phòng mát. Một bé Sphynx không lông lại cần lau và tắm da định kỳ vì dầu trên da không có lông thấm bớt. Một bé Maine Coon cần khay cát và trụ cào cỡ lớn. Những nhu cầu này không khó, nhưng chúng đòi thời gian đều đặn, và bỏ bê vài tuần là thấy hậu quả.
Cũng có nhiều giống mèo cảnh lông ngắn mà công chăm gần như mèo ta: Xiêm, Bengal, Nga xanh, Mỹ lông ngắn, Abyssinian. Với những giống này, khác biệt nằm ở tính nết và nhu cầu vận động nhiều hơn là ở bộ lông. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "mèo giống có khó nuôi không" mà là "giống cụ thể này cần gì, và nhà mình đáp ứng được không".
Sức khoẻ: đa dạng gen và chọn lọc có trách nhiệm
Mèo ta là quần thể ghép cặp tự do, nên các gen lặn gây bệnh hiếm khi gặp nhau. Mèo giống được chọn lọc trong một nhóm nhỏ hơn, nên nếu một gen bệnh có mặt trong dòng, khả năng nó được nhân lên cao hơn. Đó là lý do một số giống được nhắc tới với những vấn đề cụ thể: thận đa nang ở dòng Ba Tư và giống liên quan, cơ tim phì đại ở một số giống, xương sụn ở mèo tai cụp, đường thở ở giống mặt ngắn.
Tuy vậy, đừng đi từ đó tới kết luận "mèo giống hay ốm". Trại có trách nhiệm làm xét nghiệm gen cho những bệnh đã có xét nghiệm, siêu âm định kỳ khi cần, không phối các cặp có nguy cơ, và rút những con mang bệnh khỏi chương trình nhân giống. Một bé mèo giống từ trại như vậy có thể khoẻ không kém mèo ta. Ngược lại, mèo giống từ nơi nhân giống cẩu thả, phối liên tục, không kiểm tra gì, là nguồn của nhiều câu chuyện buồn.
Mèo ta cũng có rủi ro riêng: mèo nhặt ngoài đường hay từ ổ không rõ nguồn gốc có thể mang bệnh truyền nhiễm, giun sán, ve rận. Tuần đầu đón bất cứ con mèo nào về, nên đưa đi khám tổng quát và trao đổi với bác sĩ thú y về lịch tiêm, tẩy giun phù hợp. Phần các bệnh theo giống được viết riêng ở chuyên mục sức khoẻ của trang.
Tính nết: mèo giống dễ đoán hơn, nhưng không phải bảo đảm
Mèo giống có khuynh hướng. Ragdoll và Anh lông ngắn hay được mô tả điềm tĩnh; Xiêm, Bengal, Abyssinian năng động và hay đòi chơi; Ba Tư thích yên tĩnh. Những khuynh hướng này đến từ chọn lọc qua nhiều thế hệ và giúp bạn đoán phần nào con mèo sẽ thế nào.
Mèo ta đa dạng hơn. Trong một ổ mèo ta có thể có con bám người, con độc lập, con nhút nhát. Bạn đoán được tính nết rõ nhất khi gặp mèo đã vài tháng tuổi hoặc mèo trưởng thành ở nhóm cứu hộ, nơi người chăm đã biết tính từng con.
Giai đoạn tiếp xúc sớm quan trọng như dòng máu. Mèo con được bế, được nghe tiếng sinh hoạt gia đình trong khoảng tuần thứ hai tới tuần thứ bảy sau sinh thường thân thiện hơn, bất kể là mèo ta hay mèo giống. Một con mèo giống nuôi nhốt cách ly cả lứa có thể nhút nhát hơn mèo ta lớn lên trong bếp.
Mèo trưởng thành là lựa chọn ít bất ngờ nhất. Nếu bạn cần chắc chắn về tính nết, chẳng hạn nhà có người lớn tuổi hay trẻ nhỏ, một con mèo đã một, hai tuổi với tính cách đã định hình thường là lựa chọn an toàn hơn mọi bé mèo con.
Chi phí: nghĩ theo cả vòng đời, không chỉ lúc mua
Khác biệt lớn nhất về chi phí là lúc đầu: mèo ta nhận nuôi thường chỉ tốn tiền khám, tiêm và triệt sản, còn mèo giống từ trại có giấy tờ có giá ban đầu cao hơn nhiều, tuỳ giống, dòng và hạng. Bài này không nêu con số cụ thể vì mức giá thay đổi theo thời điểm và nơi bán; hãy hỏi vài trại để có hình dung.
Phần ít người tính là chi phí trong mười mấy năm sau. Thức ăn, cát, tiêm phòng, triệt sản, khám định kỳ là phần chung cho mọi con mèo. Mèo giống có thể thêm: dụng cụ chải và công cắt tỉa cho giống lông dài, điều hoà mùa nóng cho giống mặt tịt, khám tim hay thận định kỳ nếu bác sĩ khuyên cho giống có nguy cơ, thức ăn dành cho mèo cỡ lớn. Mèo ta cũng có thể phát sinh chi phí lớn khi ốm, không có gì bảo đảm.
Một cách tính thực tế: cộng chi phí chăm sóc định kỳ trong một năm cho giống bạn định nuôi, nhân lên số năm, rồi để riêng một khoản dự phòng cho lúc mèo ốm hoặc gặp tai nạn. Nếu con số đó làm bạn thấy nặng, đó là tín hiệu nên chọn một con mèo có nhu cầu đơn giản hơn.
Những tình huống nên nghiêng về mỗi bên
Nghiêng về mèo ta khi. Bạn ở nơi nóng, ít thời gian chải lông, muốn nhận nuôi để giúp một con mèo có nhà, không cần ngoại hình cụ thể, hoặc là người nuôi mèo lần đầu muốn bắt đầu với một con có nhu cầu đơn giản.
Nghiêng về mèo giống khi. Bạn có lý do cụ thể cần một khuynh hướng tính nết hay ngoại hình, sẵn sàng tìm hiểu kỹ một giống, có thời gian cho nhu cầu riêng của giống đó và tìm được trại minh bạch, có xét nghiệm, chịu trả lời câu hỏi.
Cân nhắc mèo trưởng thành ở cả hai bên. Nhóm cứu hộ có cả mèo ta lẫn mèo giống bị bỏ; một số trại cũng nhượng lại mèo đã nghỉ sinh sản. Đây là cách tốt để có một con mèo biết rõ tính.
Tránh quyết định vì một tấm ảnh. Ảnh mèo giống trên mạng thường là con trưởng thành đẹp nhất được chụp chuyên nghiệp. Hãy gặp mèo thật, ở thời điểm thật, trước khi quyết định.
Tránh nuôi hai con cùng lúc khi chưa chắc. Bắt đầu với một con giúp bạn biết mình có hợp với nhịp chăm của giống đó không, trước khi nhận thêm.
Năm câu tự hỏi trước khi quyết định
Trả lời thật lòng năm câu dưới đây, viết ra giấy nếu cần. Chúng thường quyết định đúng hơn mọi bảng so sánh.
- Mỗi ngày mình thật sự có bao nhiêu phút cho mèo, tính cả ngày bận nhất trong tuần chứ không chỉ ngày nghỉ.
- Nhà mình nóng tới mức nào vào mùa hè, có phòng nào mát cả ngày cho mèo không, có điều hoà chạy được khi vắng nhà không.
- Trong nhà có ai dị ứng, có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hay vật nuôi khác không, và mỗi người ấy cần một con mèo có tính nết thế nào.
- Ngoài chi phí ban đầu, mình có để riêng được một khoản dự phòng thú y cho mười mấy năm tới không.
- Lý do mình muốn một giống cụ thể là gì: vì nhu cầu thật, hay vì một tấm ảnh, một trào lưu, một người quen vừa mua.
Nếu câu thứ năm khiến bạn ngập ngừng, hãy đợi thêm vài tuần, đọc kỹ hồ sơ giống trong các chuyên mục giống mèo lông ngắn, lông dài của trang và đi gặp mèo thật. Một quyết định cho mười mấy năm xứng đáng được nghĩ thêm vài tuần.
Câu hỏi thường gặp
Mèo ta có dễ nuôi hơn mèo giống không?
Với phần lớn người nuôi, mèo ta dễ hơn ở phần lông và chịu nóng, vì lông ngắn mỏng, mặt bình thường. Nhưng nhiều giống mèo cảnh lông ngắn cũng dễ chăm không kém; khác biệt thật nằm ở từng giống cụ thể và nhu cầu vận động, tính nết của nó.
Nuôi mèo lần đầu nên chọn mèo ta hay mèo giống?
Người nuôi lần đầu thường hợp với một con mèo có nhu cầu đơn giản: mèo ta hoặc giống lông ngắn tính điềm đạm. Nếu chọn mèo giống, hãy đọc kỹ về giống đó, chọn trại minh bạch và chuẩn bị đủ dụng cụ trước khi đón mèo về.
Mèo giống có hay ốm hơn mèo ta không?
Một số giống có bệnh di truyền hay được nhắc tới, nhưng mèo giống từ trại có xét nghiệm và chọn lọc có trách nhiệm có thể rất khoẻ. Mèo ta ít bệnh di truyền lặn hơn nhưng vẫn mắc bệnh truyền nhiễm và cần tiêm phòng, khám định kỳ như mọi con mèo.
Mèo ta có hiền như mèo giống không?
Có thể. Tính nết mèo ta đa dạng và phụ thuộc nhiều vào giai đoạn được tiếp xúc người lúc nhỏ. Muốn chắc về tính nết, hãy chọn mèo đã vài tháng tuổi hoặc trưởng thành mà người chăm đã biết tính, thay vì đoán từ màu lông hay dòng máu.
Nhận nuôi mèo ta ở đâu cho tử tế?
Có thể hỏi các nhóm cứu hộ động vật uy tín, người quen có mèo sinh, hoặc cơ sở thú y có nhận gửi thông tin mèo cần nhà. Hỏi rõ tình trạng sức khoẻ, tiêm phòng, tính nết và điều kiện nhận nuôi, gặp mèo trước khi đón về.
Có nên nuôi chung mèo ta với mèo giống không?
Được, nếu giới thiệu từ từ: cách ly vài ngày, đổi mùi, cho gặp qua cửa lưới rồi mới cho ở chung. Mèo ta năng động có thể làm phiền một bé mèo giống điềm tĩnh; nhớ chuẩn bị đủ chỗ trốn, chỗ ăn và khay cát riêng.