MeoCanh.comMèo Cảnh
Mèo ta và mèo lai

Mèo ta Việt Nam có phải một giống mèo không: hiểu đúng về mèo nhà lông ngắn

Mèo ta là quần thể mèo nhà lông ngắn sống lâu đời ở Việt Nam, chưa phải giống có chuẩn và giấy tờ. Hiểu đúng để nuôi, chăm và trả lời người hỏi.

Tabby and white domestic shorthair cat stretching on a sunlit tiled floor of a Vietnamese tube house, low angle near the ground, warm afternoon light, terracotta and cream tones

Theo cách các hội mèo dùng chữ "giống", mèo ta Việt Nam chưa phải một giống mèo. Mèo ta là một quần thể mèo nhà lông ngắn đã sống cùng người Việt rất lâu, tự giao phối với nhau qua nhiều đời, không có chuẩn ngoại hình được ghi thành văn, không có sổ phả hệ và không có hội nào giữ hồ sơ từng con. Trong tiếng Anh, nhóm mèo như vậy thường được gọi chung là mèo nhà lông ngắn (domestic shorthair), một cách gọi mô tả chứ không phải tên giống.

Nói mèo ta "không phải giống" không có nghĩa là mèo ta kém. Đó chỉ là cách phân loại: giống là kết quả của việc con người chọn lọc có chủ đích và ghi chép lại, còn mèo ta là kết quả của chọn lọc tự nhiên và của đời sống làng xóm. Bài này giải thích khác biệt đó, những điều đã biết chắc về mèo ta, và vì sao người nuôi nên hiểu đúng để khỏi bị dẫn dắt khi nghe ai đó rao "mèo ta thuần chủng".

Giống mèo nghĩa là gì theo cách các hội mèo dùng chữ

Khi các hội mèo quốc tế nói tới một giống, họ đang nói tới ba thứ đi cùng nhau. Thứ nhất là một bản chuẩn giống: văn bản mô tả dáng đầu, cỡ tai, hình mắt, độ dài thân, kiểu lông và những màu được chấp nhận. Thứ hai là sổ đăng ký: mỗi con mèo con sinh ra được ghi tên bố mẹ, ông bà, có khi lùi lại năm sáu đời. Thứ ba là một nhóm người nuôi cam kết chỉ phối những con nằm trong sổ với nhau để giữ đặc điểm đã chọn.

Thiếu một trong ba thứ đó thì chưa gọi là giống theo nghĩa chặt. Một đàn mèo trong làng có thể trông khá giống nhau, nhưng nếu không ai viết chuẩn, không ai ghi phả hệ và không ai kiểm soát chuyện ghép cặp, thì đàn mèo ấy vẫn là quần thể tự nhiên. Các nhà nghiên cứu di truyền mèo hay dùng thêm chữ "quần thể bản địa" cho những nhóm mèo đã sống lâu ở một vùng và mang dấu vết gen riêng của vùng đó, nhưng vẫn chưa được chuẩn hoá thành giống.

Vì vậy khi ai đó hỏi "mèo ta là giống gì", câu trả lời trung thực là: mèo ta là mèo nhà bản địa của Việt Nam, thuộc nhóm mèo nhà lông ngắn, chưa được hội nào lập chuẩn riêng. Câu trả lời này đủ để bác sĩ thú y ghi vào sổ, đủ để bạn khai khi gửi mèo ở cơ sở trông giữ, và đủ để không ai ép bạn mua "giấy tờ" cho một con mèo vốn không cần giấy tờ.

Những điều đã biết chắc về mèo ta

Mèo ta thuộc dòng mèo nhà Đông Nam Á. Các nghiên cứu so sánh gen mèo nhà trên thế giới thường xếp mèo ở Đông Nam Á vào một nhánh riêng so với mèo châu Âu hay Trung Đông. Đó cũng là nhánh sinh ra các giống mèo Thái được chuẩn hoá về sau như Xiêm, Korat. Mèo ta vì thế có họ hàng gần với những giống này hơn là với mèo Anh lông ngắn hay Ba Tư.

Dáng người thường gọn, chân vừa, đầu hơi tam giác. Phần lớn mèo ta có thân thon, cơ chắc, đầu không quá tròn, tai cỡ vừa dựng thẳng, mắt hơi xếch hoặc hình hạnh nhân. Đây là dáng của loài phải tự kiếm ăn, leo trèo và chịu nóng, chứ không phải dáng được chọn để trông "dễ thương" theo một chuẩn nào.

Lông ngắn, sát, ít lớp lót. Bộ lông mèo ta thường mỏng hơn mèo xứ lạnh, ít lông tơ bên dưới, nên rụng theo mùa nhẹ hơn và chịu được nóng ẩm. Đây là lý do mèo ta hiếm khi bị búi rối lông như mèo Ba Tư.

Màu lông rất đa dạng. Vì không ai chọn lọc màu, trong một ổ mèo ta có thể có mướp, vàng, đen, trắng, tam thể, khoang. Sự đa dạng đó chính là dấu hiệu của một quần thể ghép cặp tự do.

Mèo ta không có một tính cách "chuẩn". Có con rất bám người, có con độc lập, phụ thuộc nhiều vào việc mèo được tiếp xúc với người từ tuần thứ hai tới tuần thứ bảy sau sinh. Câu "mèo ta khôn hơn" hay "mèo ta khó gần" đều là nhận xét cảm tính.

Mèo ta, mèo nhà lông ngắn và mèo Mỹ lông ngắn khác nhau thế nào

Ba chữ này hay bị dùng lẫn trong các nhóm mua bán, nên tách ra cho rõ trước khi đọc tin rao.

Cách gọiBản chấtCó chuẩn giống, phả hệKhi nghe người bán dùng
Mèo taQuần thể mèo nhà bản địa Việt NamKhôngMèo nhà bình thường; không có lý do để đòi thêm tiền vì "thuần"
Mèo nhà lông ngắn (domestic shorthair)Cách gọi chung mọi mèo lông ngắn không rõ giống, ở bất cứ nước nàoKhôngCách ghi trung thực trong sổ thú y, trung tâm cứu hộ
Mèo Mỹ lông ngắn (American Shorthair)Một giống đã chuẩn hoá ở Bắc Mỹ, có hội đăng kýCóPhải có giấy tờ và thông tin bố mẹ mới nói được là giống này
Mèo ta laiMèo ta có bố hoặc mẹ là mèo giống, hoặc đời trước có phaKhôngCách gọi mô tả; hỏi kỹ bố mẹ trông thế nào

Chỗ dễ nhầm nhất là chữ "lông ngắn": người bán đôi khi gọi mèo ta lông mượt là "mèo Mỹ lông ngắn" vì nghe sang hơn. Một con mèo chỉ được gọi theo tên giống khi có hồ sơ chứng minh dòng giống, còn ngoại hình giống thì chưa đủ.

Vì sao trên mạng có người rao mèo ta thuần chủng

Chữ "thuần chủng" khi gắn với mèo ta thường mang hai ý. Ý thứ nhất là mèo không pha mèo giống nhập về, tức bố mẹ đều là mèo nhà bình thường trong vùng. Ý này có cơ sở, nhưng không ai kiểm được bằng giấy tờ; người bán chỉ có thể kể lại. Ý thứ hai là một kiểu tiếp thị: thêm chữ "thuần" để biến một con mèo nhà thành món hàng có giá.

Bạn không cần tranh cãi với người bán. Chỉ cần nhớ một nguyên tắc: với mèo không có phả hệ, ngoại hình là thứ duy nhất bạn nhìn thấy, và ngoại hình không nói lên dòng máu. Một con mèo mướp dáng gọn có thể có ông bà là mèo Anh lông ngắn; một con mèo trông "lai" có thể hoàn toàn từ mèo trong xóm. Tiền bạn bỏ ra nên tương xứng với sức khoẻ, tuổi, tiêm phòng và cách mèo được nuôi, chứ không phải với chữ "thuần".

Ở chiều ngược lại, cũng có người coi mèo ta là thứ "cho không ai lấy". Cách nghĩ này khiến nhiều mèo con bị bỏ ở chợ, ở bãi rác. Mèo ta không cần giấy tờ để đáng được chăm tử tế: vẫn cần tiêm phòng, tẩy giun theo hướng dẫn thú y, triệt sản khi không định cho sinh, và một chỗ ở an toàn.

Hiểu lầm hay gặp về mèo ta

"Mèo ta không bao giờ ốm." Mèo ta có lợi thế là quần thể đa dạng gen, nên ít khi tập trung những bệnh di truyền lặn như vài giống được chọn lọc hẹp. Nhưng mèo ta vẫn mắc các bệnh truyền nhiễm phổ biến, vẫn bị giun sán, vẫn sỏi tiết niệu nếu ăn uống không hợp lý. Cảm giác "mèo ta khoẻ" phần lớn đến từ chỗ người ta ít đưa mèo ta đi khám nên ít khi biết.

"Mèo ta chỉ biết bắt chuột." Mèo ta giữ bản năng săn mạnh vì nhiều đời phải tự kiếm ăn, nhưng nuôi trong nhà từ nhỏ thì mèo ta vẫn quen chơi với người, quen khay cát, quen dây dắt như mèo giống. Bản năng săn chỉ cần được xả bằng đồ chơi.

"Mèo ta nuôi thả mới hợp." Thả rông giúp mèo vận động nhưng kéo theo tai nạn giao thông, đánh nhau, lây bệnh và sinh sản ngoài ý muốn. Nhiều người nuôi mèo ta hoàn toàn trong nhà, có ban công che lưới, và mèo vẫn sống tốt.

"Mèo ta to là có lai." Cỡ người phụ thuộc giới tính, dinh dưỡng và việc triệt sản. Mèo đực triệt sản muộn, ăn đủ có thể rất to mà không cần dòng máu nào khác.

Mèo ta trong sổ thú y và khi đi gửi, đi khám

Khi đưa mèo ta đi khám lần đầu, bác sĩ thú y thường hỏi giống để ghi hồ sơ. Bạn có thể khai "mèo ta" hoặc "mèo nhà lông ngắn", kèm màu lông và đặc điểm nhận dạng như vết trắng ở cằm, đuôi cụt, khoang ở chân. Cách khai này hữu ích hơn việc cố đoán giống, vì bác sĩ cần biết con mèo thật chứ không cần một cái tên đẹp.

Nếu bạn nghi mèo nhà mình có pha mèo giống, ví dụ mặt tròn hơn bình thường, lông dày bất thường, hãy nói thẳng là "nghi có lai, không rõ". Thông tin này có ích khi bác sĩ cân nhắc vài vấn đề hay gắn với giống, như đường thở ở mèo mặt ngắn hay lông rối ở mèo lông dày. Nói "không rõ" vẫn tốt hơn khai bừa một tên giống.

Gắn chip hay đeo vòng có tên chủ là việc nên làm với mọi con mèo, nhất là mèo ta vốn hay trông giống hàng chục con khác trong khu phố. Một tấm ảnh rõ từng bên sườn, mặt và đuôi, chụp sẵn lúc mèo khoẻ, sẽ giúp rất nhiều khi chẳng may mèo đi lạc.

Có nên chuẩn hoá mèo ta thành một giống không

Thỉnh thoảng có ý kiến muốn lập chuẩn giống cho mèo Việt, giống như người Thái đã chuẩn hoá Xiêm, Korat từ quần thể mèo bản địa của họ. Về nguyên lý, việc này cần rất nhiều năm: phải chọn một kiểu ngoại hình cố định, ghi phả hệ nhiều đời, có đủ số con để tránh cận huyết, rồi nộp hồ sơ cho các hội mèo xét. Không có con đường tắt nào.

Mặt trái của chuẩn hoá là thu hẹp nguồn gen. Mỗi khi người ta chỉ cho phối những con giống một khuôn, các gen lặn gây bệnh có cơ hội gặp nhau nhiều hơn. Một số giống được chọn lọc mạnh đã phải trả giá bằng các vấn đề sức khoẻ đặc trưng. Sự đa dạng của mèo ta, nhìn từ góc này, là một tài sản chứ không phải thiếu sót.

Với người nuôi bình thường, câu hỏi thực tế hơn là: con mèo này có khoẻ không, có hợp nhà mình không, mình có đủ thời gian chăm không. Ba câu đó áp dụng y hệt cho mèo ta và mèo giống. Phần so sánh công chăm giữa hai lựa chọn được viết riêng trong bài về nuôi mèo ta hay mua mèo giống của chuyên mục này.

Câu hỏi thường gặp

Mèo ta có tên tiếng Anh là gì?

Không có tên giống riêng. Cách gọi trung thực nhất là domestic shorthair, nghĩa là mèo nhà lông ngắn, áp dụng cho mọi mèo lông ngắn không rõ giống. Một số người dùng chữ Vietnamese cat hay Vietnamese domestic cat để mô tả, nhưng đó không phải tên giống được hội nào công nhận.

Mèo ta có giấy tờ phả hệ được không?

Không theo nghĩa của hội mèo, vì không có sổ đăng ký nào cho mèo ta. Bạn vẫn có thể có sổ tiêm phòng, giấy khám sức khoẻ và chip nhận dạng, những thứ này quan trọng hơn nhiều với một con mèo nuôi làm bạn trong nhà.

Mèo ta sống được bao lâu?

Tuổi thọ phụ thuộc cách nuôi nhiều hơn dòng máu. Mèo nuôi trong nhà, tiêm phòng đủ, triệt sản và khám định kỳ thường sống lâu hơn hẳn mèo thả rông. Những con số cụ thể trên mạng chỉ mang tính tham khảo, mỗi con mèo một khác.

Làm sao biết mèo ta nhà mình có lai mèo giống không?

Chỉ nhìn ngoại hình thì không biết chắc. Mặt tròn, lông dày hay mắt to có thể gợi ý có pha, nhưng mèo ta thuần vùng cũng có con như thế. Có các bộ xét nghiệm gen thương mại ước tỷ lệ dòng giống, nhưng kết quả với mèo không rõ nguồn gốc chỉ nên đọc như tham khảo.

Mèo ta có hợp nuôi trong chung cư không?

Hợp, nếu bạn cho mèo đủ chỗ leo, đồ chơi để săn và lưới che ban công, cửa sổ. Mèo ta nhanh nhẹn, ham khám phá nên cần môi trường có độ cao và chỗ trốn. Triệt sản sớm giúp giảm kêu đêm và đánh dấu bằng nước tiểu.

Vì sao mèo ta hay được khen khoẻ hơn mèo giống?

Một phần vì quần thể mèo ta đa dạng gen nên ít tích tụ bệnh di truyền lặn. Phần khác là thiên lệch quan sát: mèo ta ít được đưa đi khám nên bệnh ít được ghi nhận. Mèo ta vẫn cần tiêm phòng và khám như mọi con mèo khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138