MeoCanh.comMèo Cảnh
Mèo ta và mèo lai

Mèo vàng, mèo mướp vàng vì sao phần lớn là mèo đực: giải thích từ gen màu lông

Mèo đực chỉ cần một bản gen cam là thành mèo vàng, mèo cái phải có hai bản. Vì thế mèo vàng đực nhiều hơn hẳn, còn mèo vàng cái chỉ có khi cả bố lẫn mẹ cho gen cam.

Orange tabby cat sitting upright on a sunny concrete rooftop among potted chili plants in Hanoi, wide shot from behind, golden hour backlight, warm amber and green palette

Mèo vàng phần lớn là mèo đực vì gen tạo màu cam nằm trên nhiễm sắc thể X: mèo đực có một X nên chỉ cần nhận một bản cam từ mẹ là đủ thành mèo vàng, còn mèo cái có hai X nên phải nhận bản cam từ cả bố lẫn mẹ. Điều kiện cho mèo cái khắt khe hơn hẳn, nên trong bất kỳ đàn mèo nào, mèo vàng đực cũng chiếm đa số.

Mèo vàng cái vẫn có, chỉ ít hơn. Bài này giải thích cơ chế bằng ví dụ ghép cặp cụ thể, vì sao mèo vàng gần như luôn có vằn, mèo kem là gì, và chuyện "mèo vàng hiền, mèo vàng tham ăn" mà người nuôi hay kể nên hiểu ra sao. Phần tam thể, cũng do chính gen này tạo ra, có bài riêng trong chuyên mục.

Gen cam nằm ở đâu và vì sao điều đó quan trọng

Phần lớn gen màu lông mèo nằm trên các nhiễm sắc thể thường, mỗi con mang hai bản bất kể đực hay cái. Gen tạo màu cam là ngoại lệ hiếm hoi: nó nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X. Mèo cái mang hai X, mèo đực mang một X và một Y, mà Y không có bản nào của gen này. Chỉ một vị trí trong bộ gen thôi, nhưng đủ để làm lệch tỷ lệ đực cái của cả nhóm mèo vàng.

Gen cam làm một việc khá đặc biệt: nó chuyển sắc tố trong lông từ loại sẫm (đen, nâu) sang loại sáng màu vàng đỏ. Ở mèo đực, chỉ có một X nên nếu X đó mang bản cam thì toàn thân thành vàng; nếu không thì lông theo màu sẫm. Ở mèo cái, nếu cả hai X mang bản cam thì vàng toàn thân; nếu chỉ một X mang cam thì thành khảm cam đen, tức đồi mồi hoặc tam thể.

Các nhóm nghiên cứu gần đây đã chỉ ra vùng gen cụ thể trên nhiễm sắc thể X liên quan tới màu cam, sau nhiều thập kỷ người ta chỉ biết nó qua quy luật di truyền. Với người nuôi, phần quan trọng không thay đổi: màu cam di truyền theo giới tính, và đó là gốc của mọi điều thú vị quanh mèo vàng.

Ghép cặp nào cho ra mèo vàng

Bảng dưới đây giả định chỉ xét gen cam, chưa tính mảng trắng hay kiểu vằn. Mèo mẹ quyết định màu của con đực; con cái nhận một X từ mẹ và một X từ bố.

Mèo bốMèo mẹCon đực có thể làCon cái có thể là
VàngVàngVàngVàng
VàngĐenĐenĐồi mồi hoặc tam thể
ĐenVàngVàngĐồi mồi hoặc tam thể
ĐenĐồi mồi hoặc tam thểVàng hoặc đenĐồi mồi, tam thể hoặc đen
VàngĐồi mồi hoặc tam thểVàng hoặc đenVàng, đồi mồi hoặc tam thể

Từ bảng có thể thấy mèo vàng cái chỉ ra khi bố là mèo vàng và mẹ mang ít nhất một bản cam (vàng, đồi mồi hoặc tam thể). Trong quần thể mèo ta thả tự do, cặp như vậy ít gặp hơn nhiều so với các cặp còn lại, nên mèo vàng cái hiếm hơn mèo vàng đực. Tỷ lệ thật trong một khu phố phụ thuộc vào bao nhiêu mèo mang gen cam, không có một con số cố định áp cho mọi nơi.

Vì sao mèo vàng gần như luôn có vằn

Gen cam che hiệu ứng của gen trơn. Ở mèo màu sẫm, gen trơn làm hoa văn biến mất, cho ra mèo đen trơn. Nhưng gen này chỉ tác động lên sắc tố sẫm; khi lông đã chuyển sang sắc tố vàng đỏ thì hoa văn vẫn hiện. Đó là lý do mèo vàng trơn tuyệt đối rất hiếm.

Vằn có thể rất nhạt. Người chọn giống đã cố làm mờ vằn ở một số dòng mèo màu đỏ, tạo ra những con nhìn gần như đều màu. Nhưng nhìn kỹ đuôi, trán và chân vẫn thấy dấu vết sọc.

Kiểu vằn vẫn đọc như mèo mướp thường. Mèo vàng có thể vằn cá thu, vằn cổ điển, vằn đốm hay lấm tấm, cách nhận giống hệt mèo mướp xám. Người nuôi hay gọi chung là mướp vàng.

Đệm chân và mũi theo màu. Mèo vàng thường có mũi và đệm chân màu hồng, đôi khi có chấm đen li ti ở môi, mí mắt và mũi khi lớn tuổi. Chấm sắc tố như vậy thường lành tính, nhưng chấm thay đổi nhanh về kích thước, gồ lên hoặc chảy máu thì nên nhờ thú y xem.

Mèo kem: mèo vàng nhạt màu

Mèo kem là mèo mang gen cam nhưng đồng thời mang hai bản gen làm nhạt màu. Gen làm nhạt không phá sắc tố mà gom sắc tố lại thành cụm thưa hơn trong sợi lông, khiến mắt người thấy màu dịu đi. Đen thành xám xanh, vàng đỏ thành kem. Mèo kem vì vậy tuân theo đúng quy luật của mèo vàng: phần lớn là đực, gần như luôn có vằn mờ.

Gen làm nhạt là gen lặn trên nhiễm sắc thể thường, nên hai con mèo vàng bình thường vẫn có thể sinh ra mèo kem nếu cả hai cùng mang một bản ẩn. Đây là lý do một ổ mèo ta đôi khi có một con màu kem lạ mắt giữa các anh chị em vàng đậm.

Trong giấy tờ mèo giống, màu vàng thường được ghi là red, màu kem là cream. Khi đọc tin rao bằng tiếng Anh, "red tabby" chính là mướp vàng, "cream tabby" là mướp kem. Cách đọc chi tiết các mã màu trên giấy tờ có bài riêng ở chuyên mục màu lông.

Mèo vàng có tính cách riêng không

Nhiều người nuôi kể mèo vàng hiền, bám người, ăn khoẻ và hơi lười. Những nhận xét này xuất hiện ở rất nhiều nước, đến mức thành chuyện vui trên mạng. Nhưng cần tách hai thứ: mèo vàng phần lớn là đực, và mèo đực triệt sản thường có xu hướng điềm hơn, dễ tăng cân hơn. Nhiều điều người ta gán cho màu vàng thật ra có thể là đặc điểm của mèo đực đã triệt sản.

Đã có vài khảo sát hỏi chủ nuôi về tính nết theo màu lông, và một số khảo sát cho thấy chủ nuôi thường mô tả mèo vàng là thân thiện. Tuy nhiên đây là cảm nhận của người trả lời, dễ bị ảnh hưởng bởi định kiến sẵn có, nên chưa đủ để nói màu lông quyết định tính cách. Tính nết một con mèo chịu ảnh hưởng mạnh từ giai đoạn tiếp xúc người lúc nhỏ, giới tính và môi trường sống.

Lời khuyên thực tế: đừng chọn mèo vì tin rằng màu vàng sẽ cho một con mèo hiền. Hãy gặp mèo con, xem nó phản ứng thế nào khi được bế, khi nghe tiếng động lạ, và hỏi về cách mèo được nuôi trong những tuần đầu.

Mèo vàng trong mèo ta và trong các giống mèo cảnh

Mèo vàng là một trong những hình ảnh quen thuộc nhất của mèo ta, từ mèo nằm sưởi nắng trước hiên đến mèo ngủ trên nóc tủ gạo. Ở nhiều khu dân cư, nếu để ý bạn sẽ thấy phần lớn mèo vàng là đực, đúng như quy luật di truyền. Khi một con mèo vàng cái xuất hiện, gần như chắc chắn trong khu có mèo vàng đực đã phối với mèo cái mang gen cam.

Trong mèo giống, màu vàng đỏ được chấp nhận ở rất nhiều giống: mèo Anh lông ngắn, Ba Tư, Exotic, Maine Coon, Scottish, mèo Mỹ lông ngắn. Một số giống colorpoint như Himalaya hay Xiêm theo một vài hội có biến thể "red point", tức thân sáng, mặt tai đuôi vàng đỏ. Ngược lại, có những giống chuẩn hoá chỉ một màu như Nga xanh hay Korat, nên không bao giờ có mèo vàng thuần giống.

Vì gen cam di truyền theo giới tính, người nhân giống mèo màu vàng phải tính ghép cặp kỹ hơn so với các màu khác. Một trại muốn có mèo cái màu đỏ phải dùng mèo bố màu đỏ và mèo mẹ mang gen cam; nếu dùng mèo bố màu khác thì lứa con chỉ có con đực màu đỏ. Người mua nên hiểu điều này để không ngạc nhiên khi trại báo "lứa này chỉ có đực vàng", vì đó là chuyện tự nhiên chứ không phải trại giữ lại con đẹp.

Với người nuôi mèo ta, chuyện màu vàng có ý nghĩa thực tế nhất ở chỗ nhận diện giới tính sơ bộ: gặp một mèo con vàng, khả năng cao là đực, nhưng vẫn cần kiểm chứ đừng mặc định khi đặt tên hay tính lịch triệt sản.

Nuôi mèo vàng: vài điều thực tế

Để ý cân nặng sau triệt sản. Vì phần lớn mèo vàng là đực và nhiều con được triệt sản, nguy cơ tăng cân là chuyện có thật. Theo dõi vòng eo, chia bữa theo hướng dẫn của thú y và cho mèo vận động mỗi ngày.

Lông sáng màu dễ lộ vết bẩn. Vệt ố quanh mắt, vết dầu ở cằm hiện rõ trên lông vàng nhạt, kem. Lau nhẹ bằng khăn ẩm sạch là đủ cho phần lớn trường hợp; vệt đỏ nâu kéo dài quanh mắt hoặc mụn ở cằm thì nên hỏi thú y.

Theo dõi chấm đen trên mũi, môi. Như đã nói, chấm sắc tố thường lành, nhưng nên chụp ảnh định kỳ để so sánh. Bất cứ chấm nào thay đổi nhanh đều đáng đưa đi khám.

Nắng gắt không tốt cho vùng da hồng. Mũi và tai mèo vàng nhạt, kem có ít sắc tố hơn, nên không để mèo phơi nắng trưa thường xuyên. Tai đỏ, bong vảy hoặc vết loét không lành ở mép tai là dấu hiệu cần đi thú y.

Câu hỏi thường gặp

Mèo vàng cái có hiếm không?

Ít hơn mèo vàng đực khá nhiều, vì mèo cái phải nhận gen cam từ cả bố lẫn mẹ. Tuy vậy mèo vàng cái không hiếm tới mức như mèo tam thể đực; trong một khu có nhiều mèo vàng thì gặp mèo vàng cái cũng không quá khó.

Mèo vàng đực có sinh sản bình thường không?

Có. Mèo vàng đực mang bộ nhiễm sắc thể bình thường một X một Y, nên sinh sản như mọi mèo đực khác. Chuyện vô sinh chỉ thường gắn với mèo tam thể đực, do mang thêm một nhiễm sắc thể X.

Mèo mẹ đen có đẻ ra mèo con vàng được không?

Mèo mẹ đen không mang gen cam, nên không thể sinh mèo con đực màu vàng. Con cái của mèo mẹ đen với mèo bố vàng sẽ là đồi mồi hoặc tam thể chứ không phải vàng toàn thân.

Có mèo vàng hoàn toàn không có vằn không?

Rất hiếm. Gen cam khiến hoa văn luôn hiện, chỉ đậm nhạt khác nhau. Một số dòng mèo giống được chọn lọc để vằn rất mờ, nhìn gần như trơn, nhưng soi kỹ đuôi và trán vẫn thấy dấu sọc.

Mèo vàng có hay béo hơn mèo màu khác không?

Màu lông không làm mèo béo. Mèo vàng phần lớn là đực và hay được triệt sản, hai yếu tố này mới liên quan tới tăng cân. Cho ăn đúng khẩu phần và chơi với mèo hằng ngày quan trọng hơn màu lông.

Red và cream trên giấy tờ mèo giống là màu gì?

Red là màu vàng cam mà người Việt hay gọi là mèo vàng, cream là màu kem, tức bản nhạt của màu vàng. Cả hai đều do gen cam trên nhiễm sắc thể X tạo ra, nên cùng theo quy luật phần lớn là đực.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138